Giriş

Dışişleri Bakanlığı, kamu personel rejimi içinde kendine özgü kariyer, terfi ve görevlendirme sistemine sahip kurumlardan biridir. Bakanlık personelinin görevde yükselmesi ve yurt dışına sürekli görevle atanması, klasik idari atama anlayışından farklı olarak; kariyer, liyakat, temsil kabiliyeti ve kurumsal ihtiyaç esaslarına dayalı özel bir rejim çerçevesinde düzenlenmiştir. 

Bu makalede, Dışişleri Bakanlığında görevde nasıl yükselineceği, kimlerin ve hangi şartlarla yurtdışına atanabileceği, idarenin takdir yetkisinin sınırları ve uygulamada karşılaşılan hukuki sorunlar, yürürlükteki mevzuat ve yargı içtihatları ışığında ele alınmaktadır. 

 2.Hukuki Dayanaklar

Görevde yükselme ve yurtdışı atama rejiminin temel dayanakları şunlardır: 

• Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 

• Bakanlıklara Bağlı, İlgili ve İlişkili Kurumlar Hakkında 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 

• Dışişleri Bakanlığı Personeline İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında 6004 sayılı Kanun 

• Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Kariyer Memurlarının Görevde Yükselme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik 

• Dışişleri Bakanlığı Merkez Memurlarının Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği 

• Dışişleri Bakanlığı Memurlarının Yurtdışına Sürekli Görevle Atanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 

• Dışişleri Bakanlığı Sınav Yönetmeliği 

Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, görevde yükselme ve yurtdışı görevlendirmelerin idarenin keyfi takdirine bırakılmadığı, belirli kriterlere bağlandığı görülmektedir. 

3.Dışişleri Bakanlığında Görevde Yükselme Sistemi Nasıldır?

3.1. Görevde Yükselme Rejiminin Personel Türlerine Göre Ayrımı 

Dışişleri Bakanlığında görevde yükselme rejimi, personelin diplomatik kariyer personeli veya merkez teşkilatı personeli olmasına göre iki ayrı yönetmelik çerçevesinde düzenlenmiştir. Bu ayrım, görevde yükselme usullerinin doğru uygulanabilmesi bakımından belirleyicidir. (kaynak:Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Kariyer Memurlarının Görevde Yükselme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik )

A) Merkez Teşkilatında Görev Yapan Memurlar 

Merkez teşkilatında görev yapan ve diplomatik kariyer kapsamında bulunmayan personelin görevde yükselmesi; 

Dışişleri Bakanlığı Merkez Memurlarının Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği hükümlerine tabidir. 

Bu yönetmelik kapsamında görevde yükselme; 

• şube müdürlüğü, 

• idari ve teknik üst unvanlar, 

• unvan değişikliği yoluyla kariyer ilerlemesi şeklinde gerçekleşmektedir. 

Bu personel bakımından görevde yükselme, klasik görevde yükselme ve unvan değişikliği rejimi çerçevesinde değerlendirilir. 

B) Diplomatik Kariyer Memurları 

Diplomatik kariyer kapsamında yer alan; 

• meslek memurları, 

• konsolosluk ve ihtisas memurları bakımından görevde yükselme ise; 

Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Kariyer Memurlarının Görevde Yükselme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine tabidir. 

Bu rejimde görevde yükselme; 

• diplomatik unvan grupları arasında ilerleme, 

• temsil görevlerinin kapsamının genişlemesi, 

• daha üst düzey yurtdışı görevlendirmelere atanma 

şeklinde ortaya çıkmakta olup, klasik görevde yükselme sisteminden farklı ve kendine özgü bir kariyer modeli öngörülmüştür. 

C) Hukuk Uzmanları ve Mütercim-Tercümanlar 

Hukuk uzmanları ile mütercim-tercümanlar bakımından görevde yükselme ve görevlendirme süreçleri; 

• statülerine (kadrolu / sözleşmeli), 

• tabi oldukları özel düzenlemelere, 

• bireysel sözleşme hükümlerine göre ayrıca değerlendirilmekte olup, bu personel bakımından diplomatik kariyer yönetmeliği doğrudan uygulanmamaktadır. 

3.2. Görevde Nasıl Yükselirim? 

Bir personelin görevde yükselme sürecine dahil olabilmesi için: 

• Bulunduğu unvanda asgari hizmet süresini tamamlaması 

• Disiplin cezasının bulunmaması 

• Olumlu sicil ve performans değerlendirmesine sahip olması 

• Yabancı dil yeterliliğini belgelendirmesi 

• Görevde yükselme sınavlarında başarılı olması 

gerekmektedir. 

Önemle belirtmek gerekir ki; kıdem tek başına yükselme hakkı doğurmaz. Liyakat ve yeterlilik belirleyici unsurdur. 

3.2.1.Diplomatik Kariyer Memurlarında Görevde Yükselme Şartları  

Diplomatik kariyer memurlarının görevde yükselme süreci, Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Kariyer Memurlarının Görevde Yükselme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde ayrıntılı ve bağlayıcı şekilde düzenlenmiştir. Bu madde, görevde yükselmenin otomatik bir kıdem sonucu değil, unvan grupları esas alınarak yürütülen aşamalı ve değerlendirmeye dayalı bir kariyer sistemi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. 

a) Unvan Grupları Esası ve Asgari Süre Şartı

Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, diplomatik kariyer memurlarının görevde yükselmeleri unvan grupları itibarıyla gerçekleştirilir. Bu sistemde, bir üst unvan grubuna geçiş için, bulunulan unvan grubunda asgari süreyle fiilen görev yapılmış olması zorunludur. Hüküm açık biçimde, her bir unvan grubunda en az bir yıl görev yapılmasını asgari şart olarak öngörmektedir . 

Asgari bekleme süreleri, personelin statüsüne göre ayrı ayrı belirlenmiş olup: 

• Meslek memurları için Yönetmeliğin ekinde yer alan EK-1 sayılı tabloda, 

• Konsolosluk ve ihtisas memurları için ise EK-2 sayılı tabloda gösterilmiştir. Bu tablolar, hangi unvan grubunda ne kadar süreyle görev yapılması gerektiğini somut ve bağlayıcı şekilde ortaya koymaktadır . 
  

  b) Asgari Süre Yeterli Değildir: Bakanlık Komisyonu Değerlendirmesi

MADDE 4’ün üçüncü fıkrası, görevde yükselmenin yalnızca süre şartına indirgenemeyeceğini açıkça düzenlemektedir. Buna göre, bir üst unvan grubuna terfide; 

• memurun başarı düzeyi, 

• idarecilik kabiliyeti, 

• mesleki birikimi ve gelişimi, 

• görev motivasyonu ve disiplin durumu 

Bakanlık Komisyonu tarafından birlikte değerlendirilir. Bu değerlendirme sonucunda yeterli görülmeyen personel, asgari bekleme sürelerini veya yeterlilik sınavı için gerekli fiili hizmet sürelerini tamamlamış olsa dahi, üst unvan grubuna yükseltilmez . 

Bu hüküm, görevde yükselmenin kazanılmış bir hak değil, liyakat ve uygunluk esaslı bir idari değerlendirme sonucu olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. 

c) Fiilî Hizmet Süresinin Hesaplanması

MADDE 4’ün altıncı fıkrasında, unvan gruplarında geçirilmesi gereken asgari sürelerin nasıl hesaplan