1. Giriş
Dışişleri Bakanlığında görev süresinin hesaplanması; görevde yükselme, yeterlilik sınavlarına girme, yurtdışına sürekli görevle atanma ve bazı üst unvanlara yükselme bakımından belirleyici bir hukuki kriter niteliğindedir. Görev süresinin hatalı hesaplanması, personelin terfi imkânının ortadan kalkmasına, yurtdışı görevlendirmeden mahrum bırakılmasına veya hak düşürücü sürelere takılmasına yol açabilmektedir. Bu nedenle görev süresinin hangi dönemleri kapsadığı, hangi sürelerin fiilî hizmetten sayıldığı ve hangilerinin hariç tutulduğu hususları mevzuat hükümleri esas alınarak değerlendirilmelidir.
2. Görev Süresi Kavramı ve Hukuki Dayanağı
Dışişleri Bakanlığı personeli bakımından görev süresi, çoğu durumda “fiilî hizmet süresi” esasına göre hesaplanmaktadır. Bu kavram, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ndaki genel düzenlemeler ile Dışişleri Bakanlığına özgü özel yönetmelik hükümlerinin birlikte uygulanması suretiyle belirlenmektedir.
Diplomatik kariyer personeli bakımından görev süresinin hesaplanmasına ilişkin temel düzenleme, Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Kariyer Memurlarının Görevde Yükselme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde yer almaktadır.
3. Diplomatik Kariyer Memurlarında Görev Süresinin Hesaplanması
3.1. Unvan Grupları ve Asgari Süre Esası
Anılan Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, diplomatik kariyer memurlarının görevde yükselmeleri unvan grupları itibarıyla gerçekleştirilir. Her bir unvan grubunda geçirilmesi gereken asgari süreler belirlenmiş olup, bu süreler:
- meslek memurları için EK-1 sayılı tabloda,
- konsolosluk ve ihtisas memurları için EK-2 sayılı tabloda
gösterilmiştir.
Her bir unvan grubunda en az bir yıl fiilen görev yapılması asgari şarttır.
3.2. Asgari Süre Tek Başına Yeterli midir?
Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin üçüncü fıkrası, görev süresinin yalnızca süre hesabına indirgenemeyeceğini açıkça ortaya koymaktadır. Buna göre, bir üst unvan grubuna terfide;
- memurun başarı düzeyi,
- idarecilik kabiliyeti,
- mesleki birikimi ve gelişimi,
- görev motivasyonu ve disiplin durumu
Bakanlık Komisyonu tarafından birlikte değerlendirilir. Asgari süre tamamlanmış olsa dahi, yeterli görülmeyen personel üst unvan grubuna yükseltilmez.
4. Merkez Teşkilatı Personelinde Görev Süresinin Hesaplanması
Merkez teşkilatında görev yapan ve diplomatik kariyer kapsamında bulunmayan personelin görev süresinin hesaplanması, esas itibarıyla Dışişleri Bakanlığı Merkez Memurlarının Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği ile Dışişleri Bakanlığı Memurlarının Yurtdışına Sürekli Görevle Atanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yapılmaktadır. Bu personel bakımından görev süresi, merkez teşkilatında geçirilen kesintisiz ve fiilî hizmet süresi esas alınarak değerlendirilir.
Özellikle yurtdışına sürekli görevle atanma bakımından, merkez memurları ve mali hizmetler uzmanları için belirli bir asgari fiilî hizmet süresinin tamamlanmış olması zorunlu tutulmuştur. Nitekim söz konusu Yönetmeliğin 11’inci maddesinde, merkez teşkilatında askerlik dâhil olmak üzere en az yedi yıl kesintisiz ve fiilî hizmet şartı aranmış; bu sürenin altında kalan personelin yurtdışı sürekli görevlere atanamayacağı açıkça düzenlenmiştir. Aynı Yönetmeliğin 12’nci maddesinde ise, 11’inci maddede öngörülen şartları sağlayamayan personel için daha uzun fiilî hizmet sürelerine bağlı istisnai atama rejimi öngörülmüştür.
Bu kapsamda merkez teşkilatı personeli bakımından görev süresi hesabında, görev yapılan birimin niteliği, hizmetin fiilen yerine getirilmiş olması ve kesintisizlik ilkesi belirleyici olup; görev süresinin hatalı veya eksik hesaplanması, yurtdışı görevlendirme imkanının tamamen ortadan kalkmasına yol açabilmektedir.
5.Görev Süresi Hesabında Ortak İlkeler (Tüm Personel Bakımından)
Dışişleri Bakanlığı personeli bakımından görev süresinin hesaplanmasında, personelin statüsünden bağımsız olarak uygulanan bazı ortak hukuki ilkeler bulunmaktadır. Bu ilkeler, farklı yönetmelik hükümlerinde açıkça veya örtülü biçimde benimsenmiştir.
İlk olarak, fiilî hizmet kavramı esas alınmaktadır. Fiilî hizmetten anlaşılması gereken, memurun hukuken görevli sayıldığı süreler değil; görevin fiilen ifa edildiği dönemlerdir. Bu nedenle ücretsiz izinli geçirilen süreler, görev süresi hesabına dahil edilmez. Buna karşılık, askerlik hizmetinde geçirilen süreler ile Bakanlığın izniyle uluslararası kuruluşlarda geçirilen süreler, açık mevzuat hükümleri gereği görev süresine dahil edilir.
İkinci olarak, görev süresi hesabında başarısızlık veya yeterlilik şartlarının yerine getirilmemesi nedeniyle geçirilen fazladan süreler, personel lehine sonuç doğuracak şekilde değerlendirilmez. Özellikle yeterlilik sınavlarında başarısızlık nedeniyle alt unvanda geçirilen ilave sürelerin görev süresi hesabına katılmaması, bu ilkenin somut bir yansımasıdır.
Son olarak, görev süresi hesabı idarenin takdir yetkisi kapsamında serbestçe belirlenebilen bir alan olmayıp, açık mevzuat hükümlerine bağlı bir hesaplamadır. Görev süresinin yanlış hesaplanması, terfi, yurtdışı atama veya hak düşürücü süreler bakımından telafisi güç sonuçlar doğurabileceğinden, bu tür işlemler yargı denetimine açık olup, Danıştay içtihatlarında da görev süresi hesabına ilişkin mevzuata aykırı uygulamaların hukuka aykırı olduğu kabul edilmektedir.
6. Görev Süresi Hesabında Dikkate Alınan Süreler
6.1. Askerlikte Geçirilen Süre
Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, memuriyete girişten önce yapılmış olsa dahi askerlik hizmetinde geçirilen süreler, görev süresinin hesabında dikkate alınır. Bu süre, fiilî hizmet süresine dahil edilerek unvan gruplarında geçirilmesi gereken asgari sürelerin hesaplanmasında esas alınır.
6.2. Uluslararası Kuruluşlarda Geçirilen Süre
Aynı fıkra uyarınca, Bakanlığın izniyle uluslararası kuruluşlarda geçirilen süreler de görev süresinin hesabına dahil edilir. Bu düzenleme, Dışişleri Bakanlığı personelinin uluslararası tecrübesinin kariyer ilerlemesine olumsuz yansımamasını amaçlamaktadır.
7. Görev Süresi Hesabında Dikkate Alınmayan Süreler
7.1. Ücretsiz İzin Süreleri
Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin altıncı fıkrası, ücretsiz izinli olarak geçirilen sürelerin görev süresi hesabına dahil edilmeyeceğini açıkça düzenlemiştir. Dolayısıyla ücretsiz izin dönemleri, unvan gruplarında geçirilmesi gereken asgari sürenin hesabında dikkate alınmaz.
7.2. Başarısızlık Nedeniyle Alt Unvanda Geçirilen Fazladan Süreler
Başkatiplik ve konsolosluk yeterlilik sınavında başarısızlık nedeniyle bir alt unvan grubunda geçirilen fazladan süreler, görev süresi hesabına dahil edilmez. Bu düzenleme, başarısızlığın kariyer ilerlemesi bakımından otomatik bir avantaj yaratmasının önüne geçmeyi amaçlamaktadır.
Görev Süresi Hesaplamasına İlişkin Özet Tablo
| Personel Türü / Süre Türü | Görev Süresi Hesabına Dahil mi? | Hukuki Dayanak | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Diplomatik kariyer memurları (meslek, konsolosluk, ihtisas) | ✔️ Dahil | Diplomatik Kariyer Memurları GY Yönetmeliği m.4 | Görev süresi, unvan grupları ve EK-1 / EK-2 tablolarındaki asgari süreler esas alınarak hesaplanır. |
| Merkez teşkilatı personeli | ✔️ Dahil | Merkez Memurları GY ve Unvan Değişikliği Yön.; Yurtdışı Atama Yön. m.11–12 | Kesintisiz ve fiilî hizmet süresi esas alınır; yurtdışı atamalarda asgari süre şarttır. |
| Askerlik hizmetinde geçirilen süre | ✔️ Dahil | Diplomatik Kariyer GY Yön. m.4/6 | Memuriyete girişten önce yapılmış olsa dahi görev süresine eklenir. |
| Bakanlık izniyle uluslararası kuruluşlarda geçen süre | ✔️ Dahil | Diplomatik Kariyer GY Yön. m.4/6 | Uluslararası görevlendirmeler fiilî hizmetten sayılır. |
| Ücretsiz izinli geçirilen süreler | ❌ Hariç | Diplomatik Kariyer GY Yön. m.4/6 | Görev fiilen yerine getirilmediği için süre hesabına katılmaz. |
| Yeterlilik sınavında başarısızlık nedeniyle alt unvanda geçen ek süre | ❌ Hariç | Diplomatik Kariyer GY Yön. m.4/6 | Başarısızlığın kariyer ilerlemesine avantaj sağlaması engellenmiştir. |
| Yurtdışında fiilen görev yapılan süre | ✔️ Dahil | Yurtdışı Atama Yön. m.11–12 | Yurtdışı görevler fiilî hizmet kapsamında değerlendirilir. |
| Hak düşürücü süre hesabı (30 yıl) | ✔️ Dahil | Diplomatik Kariyer GY Yön. m.9 | Askerlik dâhil fiilî hizmet süresi esas alınır. |
| Kesintisiz hizmet şartı | ✔️ Aranır | Yurtdışı Atama Yön. m.11–12 | Merkez personeli için yurtdışı atamalarda kesintisizlik şarttır. |
| Görev süresinin idarece serbestçe belirlenmesi | ❌ Mümkün değil | Anayasa m.125, Danıştay içtihatları | Görev süresi hesabı açık mevzuata bağlıdır, takdir yetkisi yoktur. |
8. Görev Süresinin Yurtdışı Atamalarla İlişkisi
Dışişleri Bakanlığı Memurlarının Yurtdışına Sürekli Görevle Atanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’te de görev süresi, yurtdışı atamalar bakımından temel şartlardan biri olarak düzenlenmiştir. Özellikle merkez memurları ve mali hizmetler uzmanları bakımından;
- belirli bir asgari fiilî hizmet süresinin tamamlanmış olması,
- bu sürenin kesintisiz ve fiilî olması
aranmaktadır (Yönetmelik m.11 ve m.12).
Daha fazla bilgi için ↓
9. Görev Süresinin Hak Düşürücü Sürelerle İlişkisi
Diplomatik kariyer memurları bakımından bazı üst unvanlara terfide hak düşürücü süreler öngörülmüştür. Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Kariyer Memurlarının Görevde Yükselme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 9’uncu maddesi, askerlik dâhil otuz yıllık fiilî hizmet süresi içerisinde belirli unvanlara ulaşamayan personelin bu unvanlara yükselme hakkını kaybedeceğini düzenlemektedir. Bu nedenle görev süresinin doğru hesaplanması, hak kaybı yaşanmaması bakımından kritik öneme sahiptir.
10. Yanlış Görev Süresi Hesaplamasının Hukuki Sonuçları
Görev süresinin hatalı hesaplanması;
- terfiye hak kazanılamaması,
- yeterlilik sınavına alınmama,
- yurtdışı görevlendirmeden mahrum kalma
gibi sonuçlar doğurabilir. Bu tür işlemler, Anayasa’nın 125’inci maddesi uyarınca yargı denetimine tabidir. Danıştay içtihatlarında, görev süresi hesabına ilişkin açık mevzuat hükümlerine aykırı tesis edilen işlemlerin hukuka aykırı olduğu kabul edilmektedir.
11. Sonuç
Dışişleri Bakanlığında görev süresi hesabı, genel kamu personel rejiminden farklı olarak, özel yönetmelik hükümleriyle ayrıntılı biçimde düzenlenmiş bir alandır. Fiilî hizmet süresinin hangi dönemleri kapsadığı ve hangi sürelerin hariç tutulduğu hususları açıkça belirlenmiştir. Bu nedenle gerek görevde yükselme gerek yurtdışı atamalar bakımından görev süresinin mevzuata uygun biçimde hesaplanması, personelin hak kaybına uğramaması açısından zorunludur.
Hukuki Not
Görev süresinin hatalı hesaplandığını düşünen personelin, idari başvuru ve dava açma sürelerini kaçırmadan hukuki yollara başvurması önem arz etmektedir.
