ÖZELLEŞTİRME NEDİR? ÖZELLEŞTİRME DAVALARI NASIL AÇILIR?
Özelleştirme uygulamaları devletin ekonomiden çekilmesi olarak tanımlanır. Bizim ülkemizde de bu uygulamaların kullanımı oldukça yaygındır. Bu uygulamalar gerçekleştiğinde ilgili taraflar mahkemelik duruma düşer. Özelleştirme hukuku özelleştirilen kurumlar tarafından yapılan tüm işlemlerde de mevcuttur. Özelleştirmenin yapılmasıyla devletin ekonomi üzerindeki etkisi azalır ve özel sektörün gücü artar.
Özel sektöre devredilme olarak bilinen bu işlem kamu yararına yapılan bir faaliyet olarak tanımlanabilir. Gerçekleşen faaliyetlerin düzenlemelerinin yapıldığı hukuk alanına özelleştirme hukuku adı verilir. Özelleştirme hukukunun kapsadığı konular şu şekilde belirtilmiştir:
- Uygulanacak ihale usulleri
- Özelleştirilecek kurumların değerlerinin nasıl tespit edileceği
- Özelleştirme yöntemleri
Özelleştirme hukuku davaları teknik konuları içerdiği için uzmanlığa sahip avukatlar tarafından yürütülür. Bu yüzden avukat ararken özelleştirme davalarında uzmanlaşmış kişiler tercih edilmelidir.
Özelleştirme Hukukunun Hizmetleri Nelerdir?
Özelleştirme hukukunun hizmetlerinden en bilindik olanlar ihalelerin hazırlanması ve iptal davalarının oluşturulmasıdır. Bu bilindik hizmetlerin yanı sıra ya bazı özelleştirme hukuk hizmetleri şu şekilde sıralanır:
- Özelleştirme projelerinin denetimlerinin gerçekleştirilmesi
- Özelleştirme sonucunda ortaya çıkan sorunların çözümüne destek verilmesi
- İhaleler sonuçlandıktan sonra yasal mevzuat gereğince ilgili yerlerden resmi izinlerin alınma işlemi
- İhale aşamasında uygulanan yasal adımlar hakkında yardımcı olunması
- Özelleştirilecek olan kuruma özelleştirme yönetimi konusunda hukuki destek sağlanması
- Özelleştirme kapsamına alınan kurumları ilgilendiren yasal konular hazırlanması ve sunulması işlemi
- Özelleştirilecek olan kurumun yöneticilerine süreç hakkında bilgi verilmesi
- Hukuki danışmanlık hizmetinin verilmesi
Özelleştirme Hukuku Avukatının Görevleri Nelerdir?
Avukatların yerine getirmesi gerektiği görevlerin sayısı birden fazladır. Bu görevlerin listesi aşağıdaki gibidir:
- İhale dosyalarını ve sözleşmelerinin hazırlanması
- Özelleştirme İdaresi tarafından açılan ihale ve yapılan sözleşmelerin iptali
- İptal davalarının açılması
- İptal davalarının takibi
- Açılacak olan iptal davalarına karşı alınan tutumların belirlenmesi
Özelleştirme Davası Nedir?
Özelleştirme davalarının konusu genellikle iptal davalarına dayanır. Davaların konusu özel olup uzmanlık gerektiren konular içermesinden dolayı, davacı olan kişi avukat aramalarında avukatın bu tip davalarda uzmanlaşmış olmasına önem vermelidir. Avukatlar arasından özenle seçim yapmalıdır. Özelleştirme hukuku davalarının, Özelleştirme Yüksek Kurulu ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın Ankara’da olmasından dolayı 2005 yılına kadar Ankara İdare Mahkemelerinde yürütüldüğü bilinir. 2005 yılında gündeme gelen bir kanun ile Danıştay özelleştirme davaları konusunda yetkili olan mahkeme olarak hizmete başlamıştır.
Özelleştirmenin Amaçları Nelerdir?
Özelleştirmenin hedefleri üç başlık altında incelenebilir. Toplumsal, ekonomik ve mali amaçlar doğrultusunda özelleştirme yapılan konular şöyledir:
- Özelleştirmenin toplumsal amaçları
- Devlet gelirlerinin üretime yönlendirilmesi
- Sermayenin tabana yayılmasının sağlanması
- Kaynakların elverişli bir şekilde dağılımını sağlamak
- Serbest piyasa ekonomisinin kurallar çerçevesinde işlemesini sağlamak
- Özelleştirmenin ekonomik amaçları
- Verginin tabana yayılması
- Devlete gelir sağlanması
- Kamudaki iş gücü fazlalığının önlenmesi
- Özelleştirmenin mali amaçları
- Toplumsal refahı optimize etmek
- Yolsuzlukların önlenmesi
- Demokratikleşmenin hızlanmasına katkı sağlamak
Özelleştirme İşlemi Nedir? Uygulamaları Nasıl Yapılır?
Özelleştirme işlemi milli ekonomi içerisinde kamu rollerinin en aza indirilmesi ya da tamamen ortadan kaldırılması işlemine denir. Özelleştirme işleminin amacı piyasada güçlülerin hakimiyet sağlaması için devletin ekonomik faaliyetlerdeki etkisini sınırlandırmaktır. Özelleştirme işlemleri devlete ait özelleştirme iradesi tarafından gerçekleştirilir ve tek koldan yürütülür.
Özelleştirme uygulamaları şu şekilde gerçekleştirilir:
- Halka arz
- Uluslararası kurumsal arz
- Blok satış
- IMKB’ de satış
- Yarım kalan tesis satışı
- Tesis varlık satışı
- Bedelli devirler
Danıştay’ın İptal Kararı Vermesinin Nedenleri Nelerdir?
İptal kararına neden olan bazı hususlar bulunur. Bu hususlar aşağıdaki gibi listelenmiştir:
- İmtiyaz sözleşmesinin Danıştay tarafından denetlenmemiş olması
- Rekabet ortamının sağlanmamış olması
- Özelleştirme kanunu veya şartnameye aykırı işlemlerin gerçekleşmesi
- Kapasite ya da yatırım hedef ve taahhütlerinin belirlenmemesi
- Yanlış değerlendirme yönteminin kullanılmış olması
- Değer tespitinin bir kez yapıldıktan sonra ortamda satılan varlığın değerini etkileyen bir değişikliğin gerçekleşmesi
- Değer tespitinin tekrarlanmasının gerekli görülmesi
Özelleştirme Yüksek Kurulu Nedir ve Ne İş Yapar?
Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun görevi tek bir işlem ile sınırlı değildir. Görevlerinin listesi şöyledir:
- Özelleştirme kapsamına alma
- Özelleştirmeye hazırlama
- Özelleştirme programına alma
- Özelleştirme yönteminin belirlenmesi
- Özelleştirme süresinin belirlenmesi
- İhale komisyonlarınca verilen kararların onaylanması
- Kuruluşların kapatılması
- Kuruluşların hisse senetleri ile menkul kıymetlerinin alım satımına karar verilmesi
Bahsedilen bu işlemlerin her birine karşı ayrı ayrı iptal davası açılabilir. Bu davalar için Özelleştirme hukuku avukatı iyice araştırılması gerekir.
Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK), kamuya ait fabrika, liman, santral gibi varlıklar özel sektöre satılması/devredilmesi (özelleştirme) parçalarda nihai kararları veren en üst merci idi. Özelleştirme programlarını belirler, yöntemler onaylar ve satışları sonuçlandırırdı. Ancak 2018 yılında (703 sayılı KHK) yetkilendirilerek Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na (ÖİB) devredilmiştir .
Özelleştirme Yüksek Kurulunun Eski Görevleri
Özelleştirme Kapsamı: Özelleştirilecek olanlar n belirlenmesi ve bunların özelleştirme kapsamına/programına alınır.
Yöntem Belirleme: Varlık satışı, işletme hakkı devri, kiralama veya halka arz gibi yöntemlerden hangisinin uygulanacağına karar vermek.
Nihai Satış Onayı: İhale sonuçlarından oluşan satış bölümü ve cihazın kesin kararı onaylandı.
Hukuki Süreçler: Özelleştirme ile ilgili 4046 sayılı kanun kapsamında gerekli hukuki düzenlemeleri yapmak.
Özetle, ÖYK, kamuya ait kurumsal girişimlerin (KİT) özel sektör devrinde ve yüksek karar merciiydi, ancak günümüzde bu yetkiler doğrudan Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından yürütülmektedir.
Özelleştirme Daire Başkanlığı Neler Yapar Ve Hangi Görevleri Yerine Getirir?
Özelleştirme Dairesi Başkanlığı (ÖİB), kamuya ait fabrika, liman, tesis ve arazilerin özel sektör devrini (satış, kiralama, işletme hakkı devri vb.) planlayan ve yürüten Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı kurumdur. Kamu ödemesini bölme ekonomide verimlilik ve rekabeti arttırmayı hedefler.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın Temel Görevleri:
Özelleştirme Uygulamaları: Kamu kurum ve kuruluşlarının birleştirme işlemlerini birleştirme, değer belirleme (değerleme) ve ihale süreçlerini yönetme.
Varlık Yönetimi: Özelleştirme kapsamındaki harcamalarını, varlıklarını ve taşınmazlarını (arazi, arsa vb.) satar veya kiralar.
Yatırımcı İlişkileri: Özelleştirme ihaleleri için duyurular yapar, yatırımcı kayıtlarını alır ve ihale süreçlerini şeffaf bir şekilde yürütür.
Stratejik Planlama: Özelleştirme programındaki verilerin yeniden yapılandırılması veya satılması için oluşturulan planlar hazırlanır.
Hukuki Süreçler: Özelleştirme işlemleriyle ilgili hukuki düzenlemeleri ve sözleşmeleri hazırlar.
ÖİB, faaliyetlerini 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında yürütmektedir.
Haklarınızı doğru şekilde öğrenmek, süreci bilinçli yürütmek ve olası riskleri en aza indirmek adına profesyonel hukuki destek almak her zaman en sağlıklı yaklaşımdır. Genel hukuk alanında danışmanlık ve detaylı bilgi için Avukat Osman Yıldız ile iletişime geçebilir, somut durumunuza uygun değerlendirme ve yönlendirme talep edebilirsiniz. Doğru zamanda alınan doğru hukuki destek, sürecin en güçlü güvencesidir.
