ASKERİ PERSONELLERE İLİŞKİN DİSİPLİN CEZALARI NELERDİR ve KİMLER HAKKINDA UYGULANIR?
Askeri Disiplin Cezaları Nelerdir ve Kimler Hakkında Uygulanır?
Kanun kapsamında düzenlenen askeri disiplin cezaları, muhatap alınan personelin statüsüne göre üç ana gruba ayrılmaktadır. Bunlar; subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları; askeri öğrenciler hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları ve erbaş ile erler hakkında uygulanabilecek disiplin cezalarıdır. Bu ayrım, disiplin hukukunun personelin statüsüne göre farklı usul ve esaslara tabi olmasından kaynaklanmaktadır.
Askeri Disiplin Nedir?
Disiplin; kanunlara, nizamlara ve amirlere mutlak surette itaat edilmesi ve ast ile üstün karşılıklı haklarına riayet edilmesi anlamına gelir. Askerlik mesleğinin temel dayanağı disiplindir. Disiplinin korunması ve sürdürülebilmesi amacıyla özel kanunlarla cezai hükümler, diğer kanun ve düzenlemelerle ise idari tedbirler öngörülmüştür. Bu husus Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 13. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.
Subay, Astsubay, Uzman Jandarma, Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Personel Hakkında Hangi Disiplin Cezaları Verilebilir?
Kanun’un 11. maddesine göre bu statüdeki personel hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları şunlardır:
- Uyarma
- Kınama
- Hizmete kısmi süreli devam
- Aylıktan kesme
- Hizmet yerini terk etmeme
- Oda hapsi
- Silahlı Kuvvetlerden ayırma
Disiplin Ceza Puanları Nasıl Belirlenmiştir?
Ek-1 çizelgesine göre disiplin cezalarına karşılık gelen puanlar şu şekildedir:
Uyarma: 1 puan
Kınama: 1,5 puan
Hizmete kısmi süreli devam: 2 puan
Aylıktan kesme: 3 puan
Hizmet yerini terk etmeme (disiplin amiri): 3,5 puan
Hizmet yerini terk etmeme (disiplin kurulu): 4,5 puan
Oda hapsi (disiplin amiri): 4 puan
Oda hapsi (disiplin kurulu): 4,5 puan
Kanun’un 11/2. maddesine göre; uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirlerince; hizmet yerini terk etmeme ve oda hapsi cezaları disiplin amiri veya disiplin kurullarınca; Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası ise yüksek disiplin kurullarınca verilmektedir.
Uyarma Disiplin Cezası Nedir ve Hangi Hallerde Verilir?
Uyarma; personele görevinde veya davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesidir. Uyarma cezasını gerektiren başlıca fiiller şunlardır:
Emri mütalaa etmek, görevde kayıtsız davranmak, hizmet dışında amire saygısızlık, mesai çizelgesine uymamak, kılık kıyafet kurallarına riayet etmemek, usulsüz müracaatta bulunmak, israf etmek, aynı rütbedekilere saygısız davranmak, başkalarını kötülemek, askeri nezaket kurallarına aykırı hareket etmek, hizmet haricinde yalan söylemek, selam vermemek, zamana riayet etmemek, mesai dışında aşırı alkol kullanarak kurumsal imajı zedelemek, görev dönüşü tekmil vermemek, kişisel ve çevre temizliğine dikkat etmemek ve mesleki gelişim konusunda gerekli çabayı göstermemek.
Kınama Disiplin Cezası Nedir ve Hangi Fiilleri Kapsar?
Kınama; personelin görev veya davranışlarında kusurlu olduğunun yazılı olarak bildirilmesidir. Bu cezayı gerektiren fiiller arasında şunlar yer alır:
Amir veya üste nezaket kurallarına aykırı davranmak, meslek etiğine aykırı hareket etmek, küfürlü konuşmak, askeri silsileyi bozmak, uygun olmayan hitaplarda bulunmak, sorumluluktan kaçınmak, askeri eşyayı talimatlara aykırı kullanmak ve sağlık tedbirlerine uymamak.
Hizmete Kısmi Süreli Devam Cezası Nasıl Uygulanır?
Bu ceza, personele mesai sonrasında günde üç saati ve her hâlde saat 24.00’ü aşmayacak şekilde görev verilmesi anlamına gelir. Tatil günlerinde uygulanmaz ve ceza süresince personel hizmette sayılır.
Bu cezayı gerektiren fiiller; üste kasıtlı saygısızlık, görev yerini 24 saati geçmeyecek şekilde izinsiz terk etmek, temaruz, TSK’nın vakarına aykırı davranışlar ve gizli olmayan ancak açıklanmaması gereken bilgileri paylaşmaktır.
Aylıktan Kesme Disiplin Cezası Nedir?
Aylıktan kesme cezası, prime esas kazanç üzerinden belirli oranlarda kesinti yapılmasıdır. Bu cezayı gerektiren fiiller arasında; amire saygısızlık, görevle ilgili yalan beyan, hizmet dışı emir verme, maiyetini denetlememe, ayrımcılık, yasak yerlere girme, kayırma talebi, maiyetinden hediye kabul etme, hizmette siyasi konuşma, yasaklı faaliyetlere katılma, izinsiz garnizon terk etme ve ulaşım güvenliği talimatlarına aykırı hareket yer alır.
Hizmet Yerini Terk Etmeme Cezası Nedir?
Bu ceza, personelin mesai bitiminden sonra görev yerinde kalmaya devam etmesini ifade eder. Disiplin amirlerince 1–3 gün, disiplin kurullarınca 4–10 gün arasında uygulanabilir ve tatil günlerinde infaz edilmez.
Bu cezayı gerektiren fiiller arasında; emre itaatsizlik, kısa süreli firar, izin süresini geçirmek, askeri eşyaya zarar vermek, maiyetinden hediye istemek, disiplin soruşturması yapmamak, asta kötü muamele, nöbet talimatına aykırılık, hoşnutsuzluk yaratmak, tahrik, sarhoşluk, kumar, yasaklı cihaz bulundurmak, izinsiz üyelik, disiplin cezasına direnmek ve askeri mahalde kavga etmek sayılmaktadır.
Oda Hapsi Disiplin Cezası Hangi Şartlarda Verilir?
Oda hapsi, bu amaçla tahsis edilmiş bir yerde yerine getirilen bir yaptırımdır. Seferberlik ve savaş hâlinde disiplin kurulları tarafından 10 ila 30 gün arasında uygulanabilir. Barış zamanında ise yalnızca Türk karasuları dışında görev yapan gemi personeline ve belirli fiiller için verilebilir.
Silahlı Kuvvetlerden Ayırma Cezası Nedir?
Bu ceza, personelin tabi olduğu mevzuat çerçevesinde Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiğinin kesilmesi veya sözleşmesinin feshedilmesi sonucunu doğurur. Seferberlik ve savaş halleri dışında yeniden görev alma imkânı bulunmaz.
Ayırma cezası; kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığında oluşturulan yüksek disiplin kurullarınca verilir. General ve amiraller yönünden karar, Genelkurmay Başkanlığı bünyesindeki yüksek disiplin kurulunca alınır.
Bu cezayı gerektiren fiiller arasında; aşırı borçlanma, ahlaki zayıflık, hizmete engel davranış, gizli bilgileri açıklama, ideolojik faaliyetlere katılma, uzun süreli firar, disiplinsizliği alışkanlık hâline getirme, iffetsiz kişiyle yaşamak ve gayri tabii mukarenet yer almaktadır.
Askeri Öğrenciler Hakkında Hangi Disiplin Cezaları Verilir?
Kanun’un 22. maddesine göre askeri öğrenciler hakkında kınama ve izinsizlik cezaları uygulanabilir. İzinsizlik, hafta sonu izninden yararlandırılmamayı ifade eder.
Erbaş ve Erler Hakkında Hangi Disiplin Cezaları Verilebilir?
Kanun’un 25. maddesine göre erbaş ve erler hakkında;
- İzinsizlik
- İlave hizmet yükleme
- Oda hapsi
- Hizmetten men
cezaları verilebilir. İzinsizlik, ilave hizmet yükleme ve oda hapsi disiplin amirlerince; hizmetten men ise disiplin kurullarınca verilir.
Askeri Disiplin Cezası Verme Yetkisi Kime Aittir?
Disiplin cezası verme yetkisi, kanunda belirlenen şartları taşıyan disiplin amirlerine ve belirli durumlarda disiplin kurullarına aittir. Üst disiplin amirleri de bazı istisnai hâllerde soruşturma yaparak ceza verebilir.
Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı Süreleri Nelerdir?
Kanun’un 39. maddesine göre disiplin amirleri, fiili öğrendikten itibaren bir ay ve her hâlde fiil tarihinden itibaren iki yıl içinde ceza vermelidir. Disiplin kurulları açısından ise öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde iki yıl üst sınırdır. Ayırma cezasında ise daha uzun süreler öngörülmüştür.
Disiplin Cezalarına Karşı İtiraz Yolu Var mıdır?
Disiplin amiri tarafından verilen cezalara karşı iki iş günü içinde üst disiplin amirine; disiplin kurulu kararlarına karşı ise beş iş günü içinde bir üst disiplin kuruluna itiraz edilebilir. Süresinde itiraz edilmeyen kararlar kesinleşir.
Askeri Disiplin Cezalarına Karşı Yargı Yolu Açık mıdır?
Kanun’un 43. maddesine göre bazı disiplin cezalarına karşı iptal davası açılabilirken, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezaları yönünden doğrudan yargı yolu kapalıdır. Ancak bu cezalar başka bir işlemle birlikte dava konusu edildiğinde dolaylı denetime tabi olabilir.
Yürütmenin Durdurulması Mümkün müdür?
Disiplin cezasına karşı dava açılması, cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Ancak telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin kaldırılmasının ardından askeri disiplin cezalarına karşı açılacak davalarda görevli mahkeme idare mahkemeleridir. Yetki ise personelin son görev yaptığı veya hâlen görevli bulunduğu yer idare mahkemesine aittir.
Askeri Disiplin Cezaları Sicile İşler mi?
Evet. Verilen disiplin cezaları personelin özlük dosyasına işlenir ve sicil değerlendirmelerinde dikkate alınır.
Askeri Disiplin Cezaları Nelerdir?
1- Uyarma Cezası
Uyarma cezası 1(bir) ceza puanına karşılık gelmektedir. Uyarma cezasına neden olabilecek eylemler aşağıdaki gibidir:
- Emri mütalaa etmek
- Görevde kayıtsızlık
- Hizmet dışındayken amir veya üste saygısızlık
- Mesai çizelgesine uymamak
- Kılık ve kıyafeti bozuk olmak
- Usulsüz müracaat veya şikâyette bulunmak
- İsraf etmek
- Saygısız davranmak
- Başkalarını kötülemek
- Askeri nezaket kurallarına uymamak
- Hizmet haricinde yalan söylemek
- Selamlama yapmamak
- Zamana riayet etmemek
- Mesai dışında aşırı alkol kullanımı
- Görev dönüşü tekmil vermemek
- Kişisel ve çevre temizliğine dikkat etmemek
- Kendini geliştirmede yetersiz kalmak
2- Kınama Cezası
Kınama cezası 1,5 ceza puanına karşılık gelmektedir.
- Amir veya üste nezaketsizlik
- Meslek etiğine aykırı davranışta bulunmak
- Küfürlü konuşmak
- Askeri silsileyi bozarak hareket etmek
- Uygun olmayan hitaplarda bulunmak
- Sorumluluktan kaçmak
- Askeri eşyayı uygun kullanmamak
- Sağlığın korunması kurallarına uymamak
3- Hizmete Kısmi Süreli Devam
Hizmete kısmi süreli devam cezası 2 ceza puanına karşılık gelmektedir.
- Üste saygısızlık
- Görev yerini izinsiz terk etmek
- Temaruz
- Uygunsuz davranışlarda bulunmak
- Ketum davranmamak
4- Aylıktan Kesme
Aylıktan kesme cezası 3 ceza puanına karşılık gelmektedir.
- Amire saygısızlık
- Yalan söylemek
- Hizmetle ilgisi olmayan emir vermek
- Maiyetinin gözetiminde ihmal göstermek
- Ayrımcılık yapmak
- Yasak edilen yerlere girmek (Resmi üniforma ile genelev, kumarhane, bar gibi yerlere gidilmesi)
- Kayırma talep etmek
- Maiyetinden hediye kabul etmek
- Hizmetteyken siyasi içerikli konuşmak
- Yasaklanmış faaliyetlere katılmak
- İzinsiz olarak garnizonu terk etmek
- Ulaşım güvenliğini ihlal etmek
5- Hizmet Yerini Terk Etmeme
Hizmet yerini etmeme cezası 3,5(disiplin amiri tarafından verilirse) ve 4,5 (disiplin kurulu tarafından verilirse) ceza puanına karşılık gelmektedir.
- Emre itaatsizlik
- Kısa süreli kaçmak (7 günü aşmayacak şekilde kaçmak ve mesaiye gitmemek)
- İzin süresini geçirmek (6 günü aşmayacak şekilde izin süresini aşmak)
- Hizmete mahsus eşyaya zarar vermek (Kasten, ihmalen veya tedbirsizlik nedeni ile)
- Hediye istemek veya borç almak
- Maiyetinin disiplinsizliği hakkında soruşturma yapmamak
- Asta kötü muamele yapmak (Eziyet etmek…)
- Nöbet talimatına aykırı hareket etmek
- Hoşnutsuzluk yaratmak
- Tahrik (Başkalarını menfi eylemler için teşvik etmek)
- Sarhoşluk (Göreve sarhoş gelmek ya da görevde içki içmek)
- Kumar oynamak (Askeri mahal içinde)
- Yasak edilen malzemeyi bulundurmak (Emirle yasaklanan telefon bilgisayar gibi aletleri bulundırmak)
- İzinsiz üyelik (Spor kulüpleri, dernek, vakıf üyeliği)
- Disiplin cezasının yerine getirilmesine karşı gelmek
- Kavga etmek
- Askerî kimliğini, görev veya faaliyetlerini izinsiz açıklamak
6- Silahlı Kuvvetlerden Ayırma
- Aşırı borçlanmak ve borçlarını ödeyememe (Birtakım borçlar hariç olmak üzere borçlanmaya meyilli olmak)
- Ahlaki zayıflık (İçki kumar gibi toplumun genel ahlakına aykırı davranışlar)
- Hizmete engel davranışlarda bulunma
- Gizli bilgileri açıklamak (Devletin iç güvenliği gibi konularda açıklama yapmak)
- İdeolojik veya siyasi amaçlı faaliyetlere karışmak (Siyasi partilere girmek vb)
- Uzun süreli firar etmek (İzin süresini geçirmek)
- Disiplinsizliği alışkanlık hâline getirmek (Alınan disiplin cezalarına rağmen ıslah olmamak)
- İffetsiz bir kimse ile evlenmek veya böyle bir kimse ile yaşamak
- Gayri tabii mukarenette bulunmak
- Terör örgütleriyle ilişkisi olmak (Terör örgütüne yardım, yataklık, propaganda)
7- Oda Hapsi
Oda hapsi 4 (disiplin amirleri verirse) – 4,5 (disiplin kurulu verirse) ceza puanına karşılık gelmektedir.
Haklarınızı doğru şekilde öğrenmek, süreci bilinçli yürütmek ve olası riskleri en aza indirmek adına profesyonel hukuki destek almak her zaman en sağlıklı yaklaşımdır.
Genel hukuk alanında danışmanlık ve detaylı bilgi için Avukat Osman Yıldız ile iletişime geçebilir, somut durumunuza uygun değerlendirme ve yönlendirme talep edebilirsiniz.
Doğru zamanda alınan doğru hukuki destek, sürecin en güçlü güvencesidir.
