Bazı yolculuklar sadece kilometrelerle ölçülmez; bazı yollar doğrudan insanın vicdanına çıkar. Bosna’nın o yeşil dağları arasından süzülüp Srebrenitsa’ya vardığınızda, rüzgarın uğultusu yerini derin bir sessizliğe bırakır. O sessizlikte kulağınıza bir ses çalınır: “Srebrenica sestro…” (Srebrenitsa ablam…)
Bir avukat olarak hayatım boyunca “hak” peşinde koştum. Dosyalar inceledim, deliller topladım, kürsülerde savunmalar yaptım. Ama Bosna’nın o uçsuz bucaksız beyaz taşları arasında yürürken anladım ki; hukukun sustuğu, dünyanın kör olduğu, insanlığın sınıfta kaldığı bir yer var burada. O beyaz taşların her biri bir isim değil, birer hakikat abidesi gibi göğe uzanıyor.
Dinlediğimiz o ağıtta olduğu gibi; Bosna bir anne, Srebrenitsa bir abla… Ve o anneler, 1995’in o karanlık Temmuz’unda evlatlarını o toprağa değil, aslında insanlığın vicdanına gömdüler. Biz bugün Lahey’deki mahkeme salonlarında “soykırım”ın hukuki tanımını tartışırken, o topraklarda hala bir kemiğin, bir hısmın, bir parçanın peşinde koşan yaşlı gözler var.Hukuk bazen çok geç gelir. Bazen o kadar geç gelir ki, sadece mezar taşlarına tescil edilen bir karara dönüşür. Ama adaletin asıl terazisi, o ağıdı söyleyen dudakların titremesinde gizlidir. O terazi asla yanılmaz.
Srebrenitsa’da gördüğüm o hüzünlü vakur duruş, bana mesleğimin en acı dersini verdi: Eğer bir haksızlık karşısında susuyorsanız, o cübbenin hiçbir ağırlığı kalmamış demektir. Aliya’nın dediği gibi; “Her şey bittiğinde hatırlayacağımız şey, düşmanlarımızın sözleri değil, dostlarımızın sessizliği olacaktır.”
Bugün bu yazıyı yazarken fonda o ağıt çalıyor. Ve ben biliyorum ki; biz sustukça o yaralar kapanmayacak. Bosna’yı sevmek, sadece o köprülerde fotoğraf çekilmek değil; o ağıttaki o sızıyı, o adaletsizliği iliklerinde hissetmektir. Şimdi bu satırları okurken, siz de o sesi duyun istiyorum. Çünkü adalet, bazen sadece susup o ağıdı dinlemektir.
