Bölge Adliye Mahkemeleri ve İstinaf Kanun Yolu Nedir?

Bölge Adliye Mahkemeleri ve İstinaf Kanun Yolu

Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM), Türk hukuk sisteminde ilk derece mahkemeleri ile Yargıtay arasında yer alan, hem maddi vakıa hem de hukuki denetim yapan ikinci derece (istinaf) mahkemeleridir. İşte Bölge Adliye Mahkemeleri hakkında merak edilenler ve temel hukuki düzenlemeler:

1. İçindekiler

   Toggle

   Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) Nedir?

Bölge adliye mahkemesi, adli yargı kolunda ilk derece hukuk ve ceza mahkemelerinin kesin olmayan kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularını incelemekle görevli üst derece mahkemesidir. Kamuoyunda yaygın olarak “İstinaf Mahkemesi” olarak da bilinir.

2. Bölge Adliye Mahkemeleri (İstinaf) Neden Kurulmuştur?

Bu mahkemeler, yargılamaların makul sürede tamamlanması, Yargıtay’ın iş yükünün azaltılması ve hukuki güvenliğin somut olay adaletiyle sağlanması amacıyla kurulmuştur.

3. Türkiye’de Kaç Tane Bölge Adliye Mahkemesi Vardır?

5235 sayılı Kanun çerçevesinde kurulan ve günümüzde faal olan toplam 15 adet Bölge Adliye Mahkemesi bulunmaktadır. Bunlar; Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Sakarya, Samsun, Trabzon ve Van Bölge Adliye Mahkemeleridir.

4. Bölge Adliye Mahkemelerinin (İstinaf) Yapısı Nasıldır?

Bölge adliye mahkemeleri; başkanlık, başkanlar kurulu, daireler (hukuk ve ceza), Cumhuriyet başsavcılığı, adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur.

5. Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Başkanının Görevleri Nelerdir?

BAM Başkanı, mahkemeyi temsil eder, başkanlar kurulu ve adalet komisyonuna başkanlık eder. Mahkemenin uyumlu ve verimli çalışmasını sağlamak ve personeli denetlemek başkanın temel görevleri arasındadır.

6. Bölge Adliye Mahkemesi Daireleri Nelerden Oluşur?

Her BAM bünyesinde en az üç hukuk ve en az iki ceza dairesi bulunur. Dairelerin sayısı, iş yoğunluğuna göre HSK’nın görüşü alınarak Adalet Bakanlığı tarafından artırılabilir.

7. Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairelerinin Görevleri Nelerdir?

Ceza daireleri, ilk derece ceza mahkemelerince verilen ve kesin olmayan hükümlere karşı yapılan başvuruları inceler. Ayrıca yargı çevresi içindeki ceza mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözer.

8. Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Hukuk Dairelerinin Görevleri Nelerdir?

Hukuk daireleri, ilk derece hukuk mahkemelerinin kararlarını inceler, yetki ve görev uyuşmazlıklarını karara bağlar ve davaların nakli gibi konularda yetki kullanır.

9. Bölge Adliye Mahkemelerinde (İstinaf) İş Bölümü Nasıl Belirlenir?

Daireler arasındaki iş bölümü, gelen işlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) Birinci Dairesi tarafından belirlenir. Daireler, kendilerine tevzi edilen dosyalara bakmakla yükümlüdür.

10. İstinaf Kanun Yolu Nedir?

İstinaf, ilk derece mahkemesinin kararının hem maddi olay yönünden hem de hukuki yönden bir üst mahkeme tarafından denetlenmesini sağlayan olağan bir kanun yoludur.

11. İstinaf Başvuru Süresi Ne Kadardır?

Hukuk mahkemelerinde istinaf süresi, kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftadır. Ceza mahkemelerinde de genel süre kural olarak tebliğ veya tefhimden itibaren yine benzer şekilde 2 hafta olarak düzenlenmiştir.

12. İstinaf Dilekçesi Nereye Verilir?

İstinaf başvurusu, bölge adliye mahkemesine gönderilmek üzere, kararı veren ilk derece mahkemesine bir dilekçe verilerek yapılır.

13. BAM Ceza Dairesi İstinaf İncelemesi Sonucunda Hangi Kararları Verebilir?

• İstinaf başvurusunun esastan reddi: Karar hukuka uygunsa.
• Hükmün bozulması: Önemli bir hukuka aykırılık varsa dosya alt mahkemeye gönderilir.
• Davanın yeniden görülmesi (Duruşma açılması): BAM, kararı kaldırarak kendisi yeniden yargılama yapabilir.

14. İstinaf Yolunda Duruşma Yapılır mı?

Evet, BAM gerekli gördüğü hallerde duruşma açarak tanık dinleyebilir, bilirkişi incelemesi veya keşif yapabilir. Ceza davalarında tutuklu sanıkların duruşmaya getirilmesi de söz konusu olabilir.

15. Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararlarına Karşı Direnilebilir mi?

Hayır, bölge adliye mahkemesi karar ve hükümlerine karşı ilk derece mahkemeleri tarafından direnilemez. Ancak temyiz yolu açıksa Yargıtay’a başvurulabilir.

16. BAM Kararlarına Karşı Temyiz Yoluna Gidilebilir mi?

Kural olarak BAM ceza ve hukuk dairelerinin bozma dışındaki son kararları temyiz edilebilir. Ancak kanunda sayılan bazı sınırların (miktar veya ceza süresi) altında kalan kararlar kesindir ve temyiz edilemez.

17. Hangi Kararlar İstinaf İncelemesine Tabi Değildir (İstinaf Yasağı)?

Hukuk yargılamasında, miktar veya değeri kanunda belirlenen kesinlik sınırının altında kalan malvarlığına ilişkin davalar hakkında verilen kararlar istinaf edilemez. 2026 yılı itibarıyla bu sınır 50.000 TL’dir.

Ceza yargılamasında ise doğrudan hükmedilen 15.000 TL dâhil adlî para cezalarına ilişkin mahkûmiyet hükümleri (hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç) kesin nitelikte olup istinaf kanun yoluna tabi değildir.

18. BAM Kararları (İstinaf) Arasındaki Uyuşmazlıklar Nasıl Giderilir?

Aynı veya farklı yer bölge adliye mahkemelerinin kesin kararları arasında uyuşmazlık çıkması durumunda, BAM Başkanlar Kurulu re’sen veya talep üzerine uyuşmazlığın giderilmesi için Yargıtay’dan karar verilmesini ister.

19. Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) İstinaf Hakkındaki Görüşü Nedir?

Anayasa Mahkemesi, mahkemelerin görev ve yetki alanlarının net bir şekilde belirlenmesini “kanuni hâkim güvencesi” ve “hukuki güvenlik ilkesi” kapsamında değerlendirir. AYM, BAM’ların kurulmasını hak arama hürriyetinin etkin bir şekilde kullanılması için önemli bir adım olarak görür.

20. Yargıtay BAM (İstinaf) Kararlarını Nasıl Denetler?

Yargıtay, temyiz başvurusu üzerine BAM kararlarını sadece hukuki yönden denetler. Kararı hukuka uygun bulursa temyiz istemini reddeder, hukuka aykırı bulursa kararı bozar.

21. BAM Hâkim ve Savcılarının Atanma Nitelikleri Nelerdir?

BAM Başkanı ve daire başkanları birinci sınıf adli yargı hâkimleri arasından seçilir. Cumhuriyet savcılarının ise meslekte en az sekiz yıl fiilen görev yapmış olması şarttır.

22. Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Adalet Komisyonunun Görevleri Nelerdir?

Komisyon, BAM’daki hâkim ve savcılar dışındaki personelin atama, disiplin ve özlük işleri gibi idari görevleri yerine getirir.

23. BAM’ın (İstinaf) Hangi Kararları Yargıtay’a Tabidir?

Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) daireleri tarafından verilen bozma kararları dışındaki son kararlar (hükümler), kural olarak Yargıtay nezdinde temyiz kanun yoluna tabidir. Ancak davanın niteliği, ceza miktarı veya uyuşmazlık konusu miktara göre bazı önemli sınırlamalar ve istisnalar bulunmaktadır.

Ceza Daireleri Bakımından Temyiz Edilebilen ve Edilemeyen Kararlar:

• Genel Kural: İstinaf mahkemesinin bozma kararları dışındaki hükümleri temyiz edilebilir.
• Temyiz Yasağı (Kesin Kararlar): İlk derece mahkemelerinden verilen 5 yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı yapılan istinaf başvurusunun esastan reddine dair BAM kararları temyiz edilemez.
• BAM tarafından ilk derece mahkemesinin 5 yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan kararları da kesindir.
• 10 yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, ilk derece mahkemesinin beraat kararını BAM’ın onaması (istinaf başvurusunun esastan reddi) durumunda Yargıtay yolu kapalıdır.
• Davanın düşmesine, ceza verilmesine yer olmadığına ve güvenlik tedbirine ilişkin BAM kararları da belirli sınırlar dahilinde temyiz edilemez.

Hukuk Daireleri Bakımından Temyiz Edilebilen ve Edilemeyen Kararlar:

• Parasal Sınır: Malvarlığına ilişkin davalarda, BAM hukuk dairelerinin verdiği nihai kararların temyiz edilebilmesi için uyuşmazlık konusunun miktar veya değerinin kanuni sınırı aşması gerekir. 2026 yılı için bu sınır 682.000 TL’dir; bu tutarı aşmayan kararlar kesin niteliktedir.
• Temyiz Edilemeyen Diğer Haller:
  • Geçici hukuki korumalar (ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi) hakkında verilen BAM kararları temyiz edilemez.
  • Özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalara ilişkin kararlar (Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlıklar hariç) kesindir.
  • Çekişmesiz yargı işleri, soybağına ilişkin olanlar hariç nüfus kayıtlarının düzeltilmesi davaları ve BAM’ın yargı çevresi içindeki yetki/görev uyuşmazlıklarını çözen kararları aleyhine Yargıtay’a başvurulamaz.

Uyuşmazlıkların Giderilmesi: Aynı veya farklı yer Bölge Adliye Mahkemeleri daireleri arasında kesin nitelikteki kararlar bakımından bir uyuşmazlık veya uygulama farklılığı bulunması halinde, BAM Başkanlar Kurulu uyuşmazlığın giderilmesi için Yargıtay’dan karar verilmesini isteyebilir.

24. İstinaf Mahkemesi Kararları Kesin İse Hangi Hukuki Yola Başvurulur?

Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) tarafından verilen bir karar; temyiz sınırı altında kaldığı için veya kanun gereği “kesin” nitelikteyse, bu karara karşı artık olağan kanun yollarına (temyiz gibi) başvurulamaz. Ancak hukuk sistemimizde, kesinleşmiş veya kesin olan kararlardaki ağır hukuka aykırılıkları gidermek amacıyla olağanüstü kanun yolları ve özel başvuru mekanizmaları öngörülmüştür:

• Olağanüstü Kanun Yolları (Ceza Davaları İçin):
  • Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığının İtirazı: BAM ceza dairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı, BAM Cumhuriyet Başsavcısı resen veya istem üzerine sanık lehine süre sınırı olmaksızın, aleyhine ise 30 gün içinde ilgili ceza dairesine itiraz edebilir.
  • Kanun Yararına Bozma: İstinaf incelemesinden geçmeden kesinleşen ve ağır hukuk ihlali barındıran kararlar için Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla Yargıtay’a başvurulabilir.
  • Yargılamanın Yenilenmesi: Karar kesinleşmiş olsa bile, davanın sonucunu etkileyecek yeni bir delilin ortaya çıkması veya yargılamada önemli bir hata yapılması durumunda bu yola başvurulabilir.
• BAM Kararları Arasındaki Uyuşmazlığın Giderilmesi: Aynı veya farklı yer Bölge Adliye Mahkemeleri daireleri arasında, benzer olaylarda verilen kesin nitelikteki kararlar arasında uyuşmazlık veya uygulama farklılığı varsa; ilgili daire, Cumhuriyet başsavcısı veya taraflar uyuşmazlığın giderilmesini isteyebilir. Bu talep, BAM Başkanlar Kurulu tarafından uygun görülürse uyuşmazlığın giderilmesi için Yargıtay’a gönderilir.
• Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru: İstinaf mahkemesinin kararı kesinleştiğinde ve tüm olağan yargı yolları tüketildiğinde; kararın Anayasa’da güvence altına alınan temel hak ve özgürlükleri (örneğin adil yargılanma hakkı) ihlal ettiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) bireysel başvuru yapılabilir.
• Özel Durum: Kararın Tavzihi ve Düzeltilmesi: Eğer kesinleşen kararın hüküm fıkrası açık değilse veya hesap hatası gibi maddi hatalar içeriyorsa, kararı veren BAM dairesinden kararın tavzihi (açıklanması) veya maddi hataların düzeltilmesi talep edilebilir.

25.Ankara Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) İş bölümü nasıldır?

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) iş bölümü, 5235 sayılı Kanun’un 35. maddesi uyarınca Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) Birinci Dairesi tarafından belirlenmiştir. Mahkemenin mevcut iş bölümü kararı 1 Eylül 2021 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanmıştır. İş bölümünün belirlenmesinde dosyaların ilgili daireye fiziki ulaştığı tarih değil, UYAP üzerinden gönderildiği tarih esas alınmaktadır.

Ankara BAM’ın yargı çevresi; Ankara, Çankırı, Eskişehir, Karabük, Kastamonu, Kırıkkale ve Kırşehir illerindeki ilk derece mahkemelerinin kararlarını kapsamaktadır.

Hukuk Daireleri İş Bölümü Yapısı

Ankara BAM Hukuk Daireleri, uzmanlaşmayı sağlamak amacıyla dört temel ihtisas alanı altında toplanmıştır:

1. Medeni Hukuk Daireleri: Özellikle Aile Hukuku (boşanma, velayet, soybağı) ve Kişiler Hukuku konularına bakarlar. Bu alanda 1, 2 ve 28. Hukuk Daireleri “ikiz daire” olarak görev yapar.
2. İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Daireleri: İşçi-işveren uyuşmazlıkları ve SGK davalarına bakarlar.
   • İş Hukuku (Kıdem, ihbar, iş kazası vb.): 5, 6, 7, 8, 9, 29 ve 30. Hukuk Daireleri bu alanda ihtisaslaşmıştır.
   • Sosyal Güvenlik Hukuku: 10 ve 11. Hukuk Daireleri SGK mevzuatından kaynaklanan davalara bakmakla görevlidir.
3. Ticaret ve Borçlar Hukuku Daireleri: Ticari işletmeler, sigorta, bankacılık ve sözleşmelerden doğan davaları incelerler.
   • Sigorta ve Ticaret: 20, 21, 22 ve 23. Hukuk Daireleri ticari uyuşmazlıklar ve sigorta rücu davalarında yetkilidir.
   • Tüketici Hukuku: 3. Hukuk Dairesi temel olarak tüketici uyuşmazlıklarına bakarken, 24. Hukuk Dairesi sebepsiz zenginleşme ve kusursuz sorumluluk hallerini inceler.
   • Eser Sözleşmeleri: 27 ve 31. Hukuk Daireleri inşaat ve eser sözleşmelerinden doğan davalara bakarlar.
4. Gayrimenkul Hukuku Daireleri: Taşınmaz mülkiyeti, kadastro ve kamulaştırma işlerini yürütürler.
   • Kamulaştırma: 14. Hukuk Dairesi kamulaştırma ve el atma davalarına bakar.
   • Kira Hukuku: 15. Hukuk Dairesi kira tespiti, tahliye ve ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davalarına bakmakla görevlidir.
   • İcra ve İflas: 18, 19 ve 32. Hukuk Daireleri icra mahkemesi kararlarının istinaf incelemesini yapar.

Ceza Daireleri İş Bölümü Yapısı

Ceza daireleri, suç tiplerine ve Türk Ceza Kanunu (TCK) maddelerine göre uzmanlaşmıştır. Temel görev dağılımı şöyledir:

• Hayata Karşı Suçlar (Kasten Öldürme vb.): 1 ve 2. Ceza Daireleri bu tür ağır suçları inceler.
• Terör Suçları: 4, 19, 20, 21 ve 22. Ceza Daireleri; 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve örgütlü suçlar (soykırım, anayasal düzene karşı suçlar) kapsamında uzmanlaşmıştır.
• Malvarlığına Karşı Suçlar (Hırsızlık, Yağma): 13, 14 ve 15. Ceza Daireleri yağma ve hırsızlık dosyalarına bakarlar.
• Dolandırıcılık ve Sahtecilik: 10, 11 ve 25. Ceza Daireleri nitelikli dolandırıcılık ve resmi belgede sahtecilik suçlarını inceler.
• Uyuşturucu Madde Suçları: 3, 18 ve 24. Ceza Daireleri uyuşturucu ticareti ve kullanımıyla ilgili dosyaların istinaf merkezidir.
• Kaçakçılık ve Banka Zimmeti: 7. Ceza Dairesi özel yasalar kapsamındaki kaçakçılık suçlarına bakmaktadır.
• Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar: 17 ve 27. Ceza Daireleri cinsel saldırı ve istismar suçlarını karara bağlar.

Önemli Kurallar:

• Bir dosyada birden fazla suç varsa, inceleme yaptırımı en ağır olan suça bakmakla görevli daire tarafından yapılır.
• Daireler arasında çıkan iş bölümü uyuşmazlıklarını Ankara BAM Başkanlar Kurulu kesin olarak çözer.
• “İkiz daireler” arasında dosya tevzii, iş yükü eşitliği gözetilerek UYAP üzerinden otomatik olarak gerçekleştirilir