ADAY MEMURLUĞUN SONA ERME NEDENLERİ NELERDİR?

ADAY MEMURLUĞUN SONA ERME NEDENLERİ NELERDİR?

Aday memurluk, kamu hizmetine ilk kez giren kişilerin mesleğe uygunluğunun değerlendirildiği kritik bir süreçtir. Bu süreçte aday memurların görevine hangi hallerde son verileceği, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve güncel yargı kararları çerçevesinde belirlenmiştir.

Aşağıda, aday memurluğun sona ermesine neden olan tüm haller sistematik şekilde ele alınmaktadır.

• Eğitim ve stajlarda başarısızlık:
  Temel eğitim, hazırlayıcı eğitim veya staj devrelerinden herhangi birinde başarısız olan aday memurların memuriyetine son verilir.
• Ağır disiplin cezaları alınması:
  Adaylık süresi içinde aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarından birinin alınması halinde, disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişik kesilir.
• Birden fazla uyarma veya kınama cezası alınması:
  Güncel düzenlemelere göre adaylık süresi içinde birden fazla hafif disiplin cezası alınması da ilişik kesme sebebi oluşturabilir.
• Göreve devamsızlık:
  Kanunda öngörülen sınırları aşacak şekilde göreve devam edilmemesi halinde aday memurun görevine son verilir.

 Ayrıca, Anayasa Mahkemesi kararları doğrultusunda artık yalnızca “memuriyetle bağdaşmayan hal ve hareketler” gibi soyut gerekçelerle aday memurun görevine son verilmesi mümkün değildir.

Diğer taraftan “Memurluğun sona ermesi” başlıklı 98 inci maddesinde

“Devlet memurlarının

a) Bu kanun hükümlerine göre memurluktan çıkarılması;

b) Memurluğa alınma şartlarından her hangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya memurlukları sırasında bu şartlardan her hangi birini kaybetmesi;

c) Memurluktan çekilmesi;

ç) İstek, yaş haddi, malûllük sebeplerinden biri ile emekliye ayrılması;

d) Ölümü; hallerinde memurluğu sona erer.” denilmektedir.

Bu çerçevede aday devlet memur;

• Adaylık eğitiminden başarısız olan,
• Adaylık süresinde memuriyet ile bağdaşmayacak durumları tespit edilen,
• Adaylık süresi içinde aylıktan kesme ve kademe ilerleme cezası alan,
• Memurların memurlukları sona ermekte ve bunlar  (sağlık nedenleri hariç) 3 yıl süre ile yeniden Devlet memuru olarak atanamamaktadır.

Ayrıca, aday devlet memurlarının;

• Memuriyetten çıkarılma,
• Memur olma niteliğinin kaybedilmesi veya şartları taşımadığının sonradan anlaşılması,
• İstifa,
• Ölüm,
• Emeklilik,
• Aday memurluğun sona ermesi mümkün bulunmaktadır.

Hangi Disiplin Cezaları Aday Memurluğun Sona Ermesine Neden Olur?

Geçmiş yıllarda 657 sayılı Kanun’un 57. maddesi, adaylık süresi içinde herhangi bir (uyarma, kınama vb.) disiplin cezası alanların ilişiklerinin kesilmesini öngörmekteydi. Ancak bu katı ve orantısız kural, Anayasa Mahkemesinin 2013/131 sayılı kararıyla iptal edilerek büyük mağduriyetlerin önüne geçilmiştir.

Güncel mevzuata göre bir aday memurun disiplin cezası sebebiyle memuriyetten çıkarılabilmesi için aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarından birini almış olması şarttır. Bu cezaları alan aday memurların, disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile devlet memurluğu ile ilişiği kesilir.

(Ayrıca eğitim ve stajda başarısızlık, göreve sürekli devamsızlık ve memuriyetle bağdaşmayacak hal ve hareketlerde bulunmak da adaylığın sonlandırılması nedenlerindendir.)

• Geçmişte aday memurun aldığı her türlü disiplin cezası doğrudan ilişik kesme sebebiyken, Anayasa Mahkemesinin 2013 yılındaki iptal kararı sonrası yapılan yasal düzenlemelerle otomatik ilişik kesme yaptırımı yalnızca “aylıktan kesme” ve “kademe ilerlemesinin durdurulması” cezaları ile sınırlandırılmıştır.
• Uyarma ve kınama gibi hafif cezalar tek başına otomatik bir ilişik kesme sebebi değildir; idareler bu hafif cezaları sadece 657 sayılı Kanun’un 56. maddesindeki “hal ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmayan durumlar” değerlendirmesinde bir veri (ipucu) olarak kullanabilmekteydi.
• Çok Önemli Güncel Gelişme: Anayasa Mahkemesi, 22 Nisan 2025 tarihinde verdiği kararla, 657 sayılı Kanun’un 56. maddesinde yer alan “hal ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmıyacak durumları” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir. AYM bu kararında, hangi hal ve hareketlerin memuriyetle bağdaşmayacağına dair somut ölçütlerin kanunda bulunmamasının keyfî yorum ve uygulamalara sebebiyet verdiğini vurgulamıştır. Dolayısıyla uyarma/kınama cezalarına dayanarak “hal ve hareketleri memuriyetle bağdaşmıyor” gerekçesiyle aday memurların ilişiğinin kesilmesi hukuk sisteminden çıkarılmıştır.

657 sayılı Kanunda Aday Memurluğa İlişkin Yeni Değişiklik Nedir?

56’ncı madde yeniden düzenlendi, 57’nci madde yürürlükten kaldırıldı

7573 sayılı Kanun’un 1’inci maddesi ile 657 sayılı Kanun’un 56’ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirildi:

Buna göre, adaylık süresi içinde;

• temel ve hazırlayıcı eğitim ile staj devrelerinin herhangi birinde başarısız olanlar,

• birden fazla uyarma ve/veya kınama cezası alanlar,

• aylıktan kesme ya da kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar

hakkında, disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişik kesme işlemi tesis edilecek.

57’nci madde yürürlükten kaldırıldı

7573 sayılı Kanun’un 2’nci maddesi ile 657 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi yürürlükten kaldırıldı. Böylece aday memurluğun ilişik kesme rejimi, 57’nci maddeden bağımsız bir hüküm olarak değil; genişletilerek 56’ncı maddede bütüncül biçimde düzenlenmiş oldu.

İlişiğin Kesilmesi Nedir?

İlişik kesme, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında kamu görevlilerinin, özellikle aday memurların, liyakat, başarı veya disiplin şartlarını sağlayamaması nedeniyle idare tarafından tek taraflı bir kararla görevlerine son verilmesi ve devlet memurluğu statülerinin (bağlarının) koparılması işlemidir. Halk arasında “memuriyetten atılma” olarak da bilinen bu yaptırım, memurun kendi isteğiyle görevden ayrıldığı “istifa (çekilme)” durumundan tamamen farklıdır.

Özellikle aday memurluk sürecinde ilişik kesme işlemi şu durumlarda uygulanır:

• Eğitim ve Stajda Başarısızlık: Adaylık süresi içinde uygulanan temel eğitim, hazırlayıcı eğitim veya staj devrelerinin herhangi birinde başarısız olunması.
• Ağır Disiplin Cezaları Almak: Adaylık süresi içerisinde memurun “aylıktan kesme” veya “kademe ilerlemesinin durdurulması” cezalarından birini almış olması. Ayrıca güncel (2026) yasal düzenlemeler ışığında adaylık süresinde birden fazla uyarma ve/veya kınama cezası almak da ilişiğin kesilmesini gerektirmektedir.
• Göreve Devamsızlık: Aday memurun memuriyet disipliniyle bağdaşmayacak şekilde mazeretsiz olarak devamsızlık yapması.

İlişik Kesme Süreci Nasıl İşler?

İlişik kesme kararı doğrudan amirin tek başına verebileceği bir karar değildir; disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile tesis edilir. İlişiği kesilen kişilerin durumu, kayıt altına alınması için derhâl ilgili kurumlara (Kamu Personeli Bilgi Sistemi / mülga Devlet Personel Başkanlığı) bildirilir.

Aday Memurluktan İlişiğin Kesilmesinin Sonuçları ve Yaptırımları Nelerdir?

İlişik kesme işlemi, en ağır idari yaptırımlardan biridir. Sağlık nedenleri hariç olmak üzere, başarısızlık veya disiplin cezası gibi nedenlerle ilişiği kesilen (atılan) aday memurlar, 3 yıl süreyle hiçbir şekilde yeniden Devlet memurluğuna alınmazlar. Bu karar, kişinin sadece mevcut işini kaybetmesine değil, kamu hizmetine girme hakkının doğrudan elinden alınmasına yol açar.

İlişiği kesilen bir memurun, mesleğe dönebilmek ve bu 3 yıllık yasaktan kurtulabilmek için kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde yürütmeyi durdurma talepli iptal davası açma hakkı bulunmaktadır. Eğer bu ilişik kesme işlemi bir disiplin cezasına dayanıyorsa, söz konusu disiplin cezasına da süresi içinde ayrıca iptal davası açılması şarttır.

İlişiği Kesilen Aday Memurlara Uygulanan 3 Yıl Yasağı Nedir?

Adaylık süresi içinde temel eğitim, hazırlayıcı eğitim veya staj devrelerinin herhangi birinde başarısız olan aday memurların disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile görevine son verilir. Bu şekilde ilişiği kesilenler, sağlık nedenleri hariç olmak üzere 3 yıl süreyle yeniden Devlet memurluğuna alınmazlar ve durumları ilgili kurumlarca Kamu Personel Bilgi Sistemi’ne (eski adıyla Devlet Personel Başkanlığına) derhâl bildirilir.

Bu kişiler, 3 yıllık sürenin ardından ancak yeniden merkezi sınavlara (KPSS) girip başarılı olmak koşuluyla memuriyete dönebilirler.

İlişik Kesme Kararına Karşı İptal Davası Nasıl Açılır?

Aday memurluk sürecinde verilen ilişik kesme kararına karşı iptal davası, kararın ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde, görev yapılan yerdeki İdare Mahkemesinde açılmalıdır. Bu 60 günlük süre hak düşürücü bir süredir; süresi içinde mahkemeye başvurulmaması halinde hak kaybı yaşanır ve dava reddedilir.

Dava Dilekçesinde Talep Edilmesi Gerekenler İlişik kesme işlemine karşı açılacak davada mahkemeden şunlar talep edilmelidir:

• İlişik kesme işleminin iptali.
• İdare hukukunda yer alan “idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür” kuralı (Anayasa md. 125) gereği, işlem nedeniyle yoksun kalınan maaş ve diğer özlük haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi.
• Memuriyet statüsünün kaybı kişi için telafisi güç veya imkansız zararlar doğuracağından yürütmenin durdurulması kararı verilmesi.

İki Ayrı Dava Açma Zorunluluğu ve Hukuki Strateji Aday memurun ilişiğinin kesilmesi işlemi, idarenin doğrudan inisiyatifiyle değil; memurun aldığı ağır bir disiplin cezasına (aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması) dayanılarak tesis edilir. Hukuki sürecin başarılı olabilmesi için sadece ilişik kesme işlemine değil, işlemin dayanağı olan disiplin cezasına karşı da süresinde (60 gün) ayrı bir iptal davası açılması zorunludur.

Disiplin cezasına karşı dava açılmaz veya açılan dava kaybedilirse, disiplin cezası hukuk aleminde geçerliliğini korur. Bu durumda idarenin “bağlı yetki” kuralı çerçevesinde uyguladığı ilişik kesme işlemi de hukuka uygun kabul edilir ve dava kaybedilir.

Bekletici Mesele İlişik kesme işlemine karşı açılan davada, disiplin cezasına karşı açılan diğer davanın sonucunun beklenmesi için bu dava “bekletici mesele” yapılmalı veya disiplin cezası dosyasına dair verilecek bir yürütmeyi durdurma kararı ilişik kesme dosyasına sunulmalıdır. Eğer idari yargı disiplin cezasını iptal ederse veya yürütmesini durdurursa, ilişik kesme işlemi hukuki dayanağından (sebep unsurundan) yoksun kalacak ve mahkemece iptal edilmesi zorunlu hale gelecektir.

Soruşturma Usulündeki Hatalar Açılacak davalarda sadece olayın esasına itiraz etmek yeterli değildir; soruşturma sırasındaki usul hatalarının da ileri sürülmesi işlemin sakatlanmasını sağlar. Disiplin cezası verilirken usulüne uygun bir soruşturma açılmaması, olayın tarafı olmayan bağımsız bir soruşturmacı atanmaması, cezanın tarafsız bir amir yerine olayın tarafı olan amir tarafından verilmesi veya savunma hakkı tanınmadan ceza tesis edilmesi gibi durumlar ağır hukuk ihlalleridir ve ilişik kesme işlemini de doğrudan sakatlar.

İlişik Kesme Kararına Dayanak Tutulan Disiplin Cezasına Karşı İptal Davası Nasıl Açılır?

Aday memurların memuriyetle ilişiğinin kesilmesi işlemi, idarenin “bağlı yetki” kuralı çerçevesinde, adayın aldığı ağır bir disiplin cezasına (aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması) dayanarak tesis edilir. Bu sebeple, memuriyetin kurtarılabilmesi için asıl odaklanılması gereken hukuki adım, ilişik kesme kararına dayanak tutulan bu disiplin cezasına karşı süresi içinde iptal davası açılmasıdır.

Bu dava süreci ve stratejisi şu temel ilkelere dayanır:

• Ayrı Bir Dava Açma Zorunluluğu: Aday memur, sadece ilişik kesme kararına değil, bu işlemin temeli olan disiplin cezasına karşı da 60 gün içinde ayrı bir iptal davası açmak zorundadır. Eğer disiplin cezasına karşı dava açılmaz veya açılan dava süre aşımı/esastan reddedilerek kesinleşirse, disiplin cezası hukuk aleminde geçerliliğini korumaya devam eder. Dayanak ceza geçerli kaldığı sürece, idarenin ilişik kesme işlemi de hukuka uygun kabul edilir ve memuriyete dönüş imkânsızlaşır.
• Bekletici Mesele Talebi: İlişik kesme işlemine karşı açılan davada, asıl disiplin cezasına karşı açılan iptal davasının “bekletici mesele” yapılması mahkemeden talep edilmelidir.
• Sebep Unsurunun Çökmesi: Eğer idari yargı, dayanak disiplin cezasını iptal ederse, ilişik kesme işlemi hukuki dayanaktan (sebep unsurundan) tamamen yoksun kalır ve mahkemece iptali zorunlu hale gelir. Disiplin cezasına karşı açılan davada cezanın esastan iptalinin yanı sıra alınacak bir “yürütmenin durdurulması” kararı dahi, ilişik kesme işleminin dayanağını ortadan kaldıracağı için iptalini gerektirir.
• Soruşturmadaki Usul Hatalarının İleri Sürülmesi: İptal davasında başarı oranını artıran en önemli stratejilerden biri, idarenin soruşturma evresinde yaptığı usul (şekil) hatalarını mahkemeye sunmaktır. Disiplin cezası verilirken usulüne uygun bir soruşturma açılmaması, olayın tarafı olmayan bağımsız bir soruşturmacı tayin edilmemesi ve cezanın tarafsız bir disiplin amiri yerine doğrudan olayın tarafı olan amir tarafından verilmesi gibi durumlar açıkça hukuka aykırıdır. Yalnızca savunma alınarak verilen disiplin cezaları iptal sebebi sayılır ve bu cezanın iptali zincirleme olarak ilişik kesme işlemini de sakatlar.

Dava Açma Süresi Ne Kadardır?

Aday memur, asaletinin tasdik edilmediği ve kurumuyla ilişiğinin kesildiği işlemin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesine yürütmeyi durdurma talepli iptal davası açmalıdır. Bu süre hak düşürücü süredir ve 60 günlük sürenin kaçırılması, ne kadar haklı olunursa olunsun dava hakkının geri dönülemez şekilde kaybedilmesi anlamına gelir.

Haklarınızı doğru şekilde öğrenmek, süreci bilinçli yürütmek ve olası riskleri en aza indirmek adına profesyonel hukuki destek almak her zaman en sağlıklı yaklaşımdır. Genel hukuk alanında danışmanlık ve detaylı bilgi için Avukat Osman Yıldız ile iletişime geçebilir, somut durumunuza uygun değerlendirme ve yönlendirme talep edebilirsiniz. Doğru zamanda alınan doğru hukuki destek, sürecin en güçlü güvencesidir.