GÜVENLİK SORUŞTURMALARINDA AHLAKİ DURUM NEDİR ve NASIL DEĞERLENDİRİLİR?
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılırken kamu görevine girmek isteyen memur adaylarında araştırılacak birtakım hususlar bulunmaktadır. Güvenlik soruşturmasında esas olarak kişinin kimlik bilgileri kontrol edilir. Kimlik bilgileri doğrulandıktan sonra yabancı bir devlet vatandaşlığına geçip geçmediği araştırılır. Akabinde adli makamlarda herhangi bir suç kaydının olup olmadığı incelenir ve kişinin kolluk tarafından aranıp aranmadığına bakılır. Bunun dışında terör örgütü üyeliklerinin olup olmadığı, kişinin kamu kurumları için tehdit unsuru olup olmadığı, yabancı devletlerle özellikle düşman devletlerle bir bağlantısı olup olmadığı incelenmektedir. Güvenlik soruşturmasında ahlaki durum başlığı altında incelenen pek çok husus bulunmaktadır:
- FETÖ/PDY irtibatlı ve iltisaklı şahıs ya da aile bireyi yakınının olup olmadığı,
- Geçmişte okuduğu okul, gittiği dershane yahut kaldığı ev/yurt gibi yerlerin FETÖ/PDY nedeniyle kapatılıp kapatılmadığı,
- Bank Asya hesabının bulunup bulunmadığı,
- Bu hesaba Fetullah GÜLEN’in talimatı doğrultusunda para yatırılıp yatırılmadığı,
- Otel kayıtları,
- Aile bireylerinin işlediği suç olup olmadığı,
- FETÖ/PDY iltisaklı kurumlarda SGK kaydı bulunup bulunmadığı,
- Aile bireylerinin terör örgütü ile irtibatı veya iltisakı bulunup bulunmadığı,
- Hakkınızda açılmış icra takibi bulunup bulunmadığı,
- Hakkınızda açılmış hukuk davası bulunup bulunmadığı,
- Tarafınıza bir idari para cezası verilip verilmediği,
- Uyuşturucu ve uyarıcı madde geçmişiniz bulunup bulunmadığı,
- Hakkınızda hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilip verilmediği,
- Hakkınızda kamu davasının ertelenmesi kararı verilip verilmediği,
- Hakkınızda savcılık soruşturması olup olmadığı,
- Hakkınızda cezanın ertelenmesine karar verilip verilmediği,
- Silinmiş adli sicil ve arşiv kaydı bulunup bulunmadığı,
- Cinsel içerikli siteler girilip girilmediği ve cinsel içerikli şeyler yapıp yapılmadığı,
- Sosyal medya paylaşımlarının içeriği,
durumları verilebilir.
GÜVENLİK SORUŞTURMASINDA AHLAKİ DURUMUN ÖNEMİ
Güvenlik soruşturması, kamu görevlerine atanacak kişilerin güvenilirliğini değerlendirmek amacıyla yapılan detaylı bir incelemedir. Ahlaki durum, bu sürecin önemli bir parçasıdır ve kişinin toplumdaki davranışları, sosyal ilişkileri ve geçmişi gibi unsurlar göz önünde bulundurulur. Özellikle otel kayıtları, günlük kiralık evler ve internet geçmişi gibi veriler incelenerek kişinin ahlaki durumu değerlendirilir. Ahlaki durumun incelenmesi sırasında, kişinin birlikte kaldığı kişilerin kimlikleri ve bu kişilerin terör veya diğer güvenlik tehditleriyle ilişkili olup olmadığı gibi faktörler araştırılır. Ancak, karşılıklı rıza ile otelde kalma gibi durumlar, genellikle güvenlik soruşturmasında olumsuz bir etki yaratmaz. Bununla birlikte, bu tür bilgilerin yanlış yorumlanması durumunda, kişinin güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanabilir ve bu da kamu görevine atanmasını engelleyebilir.
GÜVENLİK SORUŞTURMASI AHLAKİ DURUM NEDİR?
Yukarıda ayrıntılı olarak güvenlik soruşturmasında kişiler hakkında incelenecek hususlar belirtilmiştir. Bu hususlara ek olarak kişinin ahlaki durumu da güvenlik soruşturmasında değerlendirilmektedir. Yönetmelikte yer alan hususlara göre, şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve bu ihlal görevine yansıyacak kişilerin ahlaka ve adaba uygun davranmadığı kabul edilir. Ahlaki durumda incelenen hususlar, kişinin kumar, uyuşturucu, içki düşkünlükleri olarak sıralanabilir.
Güvenlik Soruşturmasında ahlaki durumun araştırılmasının hukuki kaynağı, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’nde güvenlik soruşturmasının tanımında “Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesini,” şeklinde yer alan ve güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlar başlığı altında “Şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya ve aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olup olmadığı, ahlak ve adaba aykırı davranıp davranmadığı,” şeklinde yer alan ibaredir.
GÜVENLİK SORUŞTURMASI AHLAKİ DURUM ÇERÇVESİNDE OTEL KAYITLARI NASIL DEĞERLENDİRLİR?
Güvenlik soruşturması kapsamında kişinin ahlaki durumu incelenirken, otel kayıtlarına da bakılmaktadır. Ancak otelde tutulan kayıtların amacı kişilerin olası güvenlik soruşturmasında veri olması değildir. Kişi hakkında sorgulama yapılırken, direkt ulaşılabilen verilerden olduğundan güvenlik soruşturmasında da incelenmektedir. Güvenlik soruşturmasında otel kayıtları incelenirken İçişleri Bakanlığı’nın mevzuat gereği otelde kalan kişilerin kaydını tuttuğu veriler incelenir. Bakanlığın tutmuş olduğu bu kayıtlarda amaç suç ve suçlularla mücadele etmektir.
Kişilere ait otel kayıtlarının sistemde yer almasının hukuki dayanağı ise, “Kimlik Bildirme Kanunu 1. Madde uyarınca; “Bu kanunda sayılan, özel veya resmi, her türlü konaklama, dinlenme bakım ve tedavi tesisleri ve işyerleri ile konutlarda geçici veya sürekli olarak kalanlar, oturanlar, çalışanlar ve ayrılanlar ile araç kiralayan gerçek ve tüzel kişilerin kimliklerinin tespiti ve bildirilmesi zorunludur.” şeklindeki maddedir.
GÜVENLİK SORUŞTURMASINDA OTEL KAYITLARINDA NELERE BAKILIR?
Tutulan bu otel kayıtlarının amacı güvenlik soruşturması olmamakla birlikte, sorgulandığında direkt olarak ulaşılabilir bir veri olduğundan güvenlik soruşturmasında araştırılır. Güvenlik soruşturmasında ahlaki durum altında otel kayıtları da incelenmektedir. İçişleri Bakanlığı mevzuat gereği otelde kalan kişinin kaydını tutar. Kaydın tutulmasındaki amaç suç ve suçlularla mücadeledir. Güvenlik soruşturmasında otel kayıtlarına bakılırken;
- Birlikte kalınan kişinin cinsiyeti,
- Birlikte kalınan kişinin size yakınlığı/akrabalığı,
- Birlikte kalınan kişinin terör veya milli güvenlik ile ilgili hususlarla ilgili adli ve idari soruşturmasının olup olmadığı,
- Kalınan gün sayısı,
- Otelde kalma durumunun ne kadar süreyle tekrarlandığı,
- Son olarak birlikte kalınan kişinin devletin bilgilerini sızdıracak yabancı veya Türk asıllı olup olmadığına bakılır.
OTEL KAYITLARI NE KADAR SÜRE SAKLANIR?
Kimlik Bildirme Kanunu’nun uygulanması ve yönetmeliğine göre otel, motel gibi geçici konaklama alanlarında kalanların kimlik bilgilerinin 5 yıl süre ile saklanır.
Bu kanun kapsamında otele giriş yaptığınız andan itibaren tüm kayıt bilgiler Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı sistemine yansır ve 5 yıl boyunca saklanır. Oteller bu kayıtları bildirmekle yükümlüdür. Sistem üzerinde saklanan bu bilgilerin güvenlik soruşturmasında kullanılması her ne kadar hukuki olmasa da makalemiz konusu bu değildir. Zira bu kayıtlar alınıp güvenlik soruşturması otel kaydı olarak kullanılmaktadır.
Bir davranışın güvenlik soruşturmasında ahlaki durum nedeniyle olumsuz sonuca sebebiyet vermesi için; yukarıda belirtilen maddede de yer aldığı üzere kişinin şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak kadar yoğun olması ya da tekrarlanması gerekmektedir.
GÜVENLİK SORUŞTURMASI AHLAKİ DURUM NEDENİYLE OLUMSUZ GELEN VATANDAŞLAR NE YAPMALIDIR?
Otel kayıtları İçişleri Bakanlığı’na bağlı olarak Emniyet Genel Müdürlüğünde bir kayıt sistemi altında tutulmaktadır. Sorgulama sırasında bu kayıtların belirttiğimiz gibi çok sayıda ve farklı isimlerle olması sorun teşkil edebilmektedir. Güvenlik soruşturması ahlaki durum sebebiyle olumsuz gelen adayların 60 gün içinde yürütme durdurma istemli iptal davası açması gereklidir. Aksi durumda dava açma hakları son bulacaktır.
GÜNLÜK KİRALIK EVDE KALMAK SİCİLE İŞLER Mİ?
Güvenlik soruşturmasına ilişkin hususlarla alakalı olarak 03.06.2022 tarihinde 31855 sayılı resmî gazetede ‘’Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik’’ yayınlanmıştır. Buna göre güvenlik soruşturması da arşiv araştırması da bu yönetmeliğe göre yapılacaktır. Bu yönetmelikle birlikte 14/02/2000 tarihli Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği de yürürlükten kaldırılmıştır. Dolayısı ile eski mevzuatın hükümleri 2023 tarihi itibari ile ilga olmuştur.
Yeni yönetmelikle ile birlikte eski yönetmelikte yer alan ve uzun bir süre boyunca yüz binlerce kişiyi etkileyen;
‘’Güvenlik soruşturması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesini,”,‘’Şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya ve aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olup olmadığı, ahlak ve adaba aykırı davranıp davranmadığı,’’
Bu ifadeler de yürürlükten kalkmıştır. Bu sebepten günlük kiralık evde kalmanın, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını olumsuz etkileyecek şekilde ‘’sicile işlediğini’’ söylemek hukuken doğru olmaz.
SEVGİLİYLE OTELDE KALMAK GÜVENLİK SORUŞTURMASINI OLUMSUZ ETKİLER Mİ?
03.06.2022 tarihinde 31855 sayılı resmî gazetede ‘’Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik’’ uyarınca kişinin sevgilisi ile karşılıklı hür iradenin varlığı durumunda bir otelde kalması güvenlik soruşturmasına engel bir durum teşkil etmemektedir.
GÜVENLİK SORUŞTURMASINDA OTEL KAYDINDAN ELENEN VAR MIDIR?
Kişilerin, Türk Ceza Kanunu kapsamında ‘’Fuhuş’’ suçuna vücut verecek şekilde bir otelde bulunması dışındaki durumların, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında olumsuz bir netice çıkmasına sebep olmaz.
Kişinin 03.06.2022 tarihinde 31855 sayılı resmî gazetede ‘’Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik’’ uyarınca herhangi bir sorun teşkil etmemesi gereken otel kaydı şayet olumsuz bir netice ile karşılaşmasına sebep olur ve kamu görevine girmesine engel olur ise bu durumda mahkeme yolu açıktır. Başta Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) olmak üzere idare hukuku mevzuatımız uyarınca idarenin çok istisna bazı işlemleri dışında bütün işlemlerine karşı idari yargı yolu açıktır. Bu sebepten ötürü kişi İdare Mahkemeleri nezdinde ‘’İptal Davası’’ açılabilir.
GÜVENLİK SORUŞTURMASI YAPILIRKEN İNTERNET GEÇMİŞİ İNCELENİR Mİ?
Güvenlik soruşturmasında ahlaki durum incelemesinde kişilerin internet geçmişlerine bakılmamaktadır. İnternet arama geçmişi ile genel olarak kast edilen, Google gibi web siteleri üzerinden çeşitli sitelere giriş yapmayı kast etmektedir. Bu sitelere giriş yapılması ya da giriş yapılmasındaki amaç güvenlik soruşturmasında ahlaki durumlarda bir ölçü olarak kabul edilmemektedir.
Güvenlik soruşturmasında araştırılan hususlar arasında kişilerin internet geçmişleri bulunmamaktadır. Kişilerin, sosyal medya platformlarında ve internet üzerinde herkesle paylaşmış oldukları, herkesçe görülebilen bilgiler ve içerikler güvenlik soruşturmasında ahlaki durum kapsamında incelenmektedir. Bu durum haricinde, kişilerin şahsi bilgisayarlarında yapmış oldukları aramalar bu kapsamda incelemeye tabi tutulmamaktadır.
AHLAKİ DURUM NEDENİYLE GÜVENLİK SORUŞTURMASI İPTAL DAVASI NASIL OLUR?
Kişiler hakkında güvenlik soruşturması yapıldıktan sonra ahlaki durum nedeniyle elenmeleri söz konusu olabilir. Bu durumda kişilere elenme sebepleri açıklanmaz. Kişi dava açtıktan sonra ancak elenme sebebini öğrenebilir. Kişi hakkında olumsuz olarak gelen güvenlik soruşturmasını öğrendiği tarihten itibaren (Örneğin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren) 60 günlük bir süre içerisinde iptal davası açmalıdır.
Kişi güvenlik soruşturması nedeniyle iptal davası açarken, yürütmenin durdurulması talebinde bulunmalıdır. Dava görevli ve yetkili idare mahkemesinde açılmaktadır. Mahkeme de idarenin savunmasını almadan, alarak ya da savunma süresini kısaltarak yürütmenin durdurulması kararı verebilir. Sonuç olarak dava esastan görüşülüp karara bağlanır. İdari davalarda adayların en çok mağdur olduğu konu dava açma süresi ve dilekçelerin hazırlanmasıdır. İdare hukukunda süreler çok büyük önem arz etmekte ve bu süreler çok kısıtlı ve kısa tutulmuş süreler olması sebebiyle iptal davaları hak kaybına yol açabilecek nitelikte davalardır.
Haklarınızı doğru şekilde öğrenmek, süreci bilinçli yürütmek ve olası riskleri en aza indirmek adına profesyonel hukuki destek almak her zaman en sağlıklı yaklaşımdır. Genel hukuk alanında danışmanlık ve detaylı bilgi için Avukat Osman Yıldız ile iletişime geçebilir, somut durumunuza uygun değerlendirme ve yönlendirme talep edebilirsiniz. Doğru zamanda alınan doğru hukuki destek, sürecin en güçlü güvencesidir.
