AKADEMİSYEN VE AKADEMİK PERSONELLERİN DİSİPLİN CEZALARINA İTİRAZ VE BUNA İLİŞKİN DAVA SÜRECİ NASILDIR?
Akademik Personel Disiplin Soruşturması Nedir?
Yükseköğretim kurumlarında görev yapan akademik personelin disiplin işlemleri, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 53 ve 54. maddelerinde düzenlenmiştir. Üniversitelerde görev yapan öğretim elemanları hakkında yürütülen disiplin soruşturmaları bu maddelerde belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde gerçekleştirilmektedir.
Akademik personel kavramı; profesör, doçent ve doktor öğretim üyeleri gibi öğretim üyeleri ile öğretim görevlileri ve araştırma görevlilerini kapsamaktadır. Bu kişilerin görevleri sırasında işledikleri iddia edilen disiplin suçları ve bu suçlara uygulanabilecek disiplin cezaları 2547 sayılı Kanun’un 53. maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Üniversitelerde görev yapan ancak öğretim elemanı statüsünde olmayan personel için farklı mevzuatlar uygulanmaktadır. İş sözleşmesiyle çalışan personel 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tabidir. Devlet memuru statüsünde görev yapan kişiler hakkında ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesi uygulanmaktadır.
Bu nedenle 2547 sayılı Kanun’da düzenlenen disiplin hükümleri doğrudan öğretim elemanlarını, yani akademik personeli ilgilendirmektedir. Bu yazıda akademik personel hakkında yürütülen disiplin soruşturmaları ile bu süreçte uygulanabilecek disiplin cezaları ve hukuki prosedürler ele alınacaktır.
Akademik Personel Disiplin Soruşturması Neden Yapılır?
Bir akademik personele disiplin cezası verilebilmesi için öncelikle disiplin soruşturmasının yürütülmesi gerekir. Disiplin soruşturması yapılmadan doğrudan disiplin cezası verilmesi hukuka aykırı olacaktır.
Disiplin soruşturmasının temel amacı, akademik personelin disiplin suçu teşkil eden bir davranışta bulunup bulunmadığının araştırılmasıdır. Yapılan inceleme sonucunda disiplin suçu işlendiği tespit edilirse ilgili personele disiplin cezası uygulanabilir.
Hukuka uygun bir disiplin sürecinden söz edilebilmesi için soruşturmanın usul kurallarına uygun şekilde yürütülmesi zorunludur. Eğer soruşturma sürecinde hukuka aykırı işlemler yapılmışsa bu durum verilen disiplin cezasının da hukuka aykırı olmasına yol açabilir.
Akademik Personel Disiplin Soruşturması Nasıl Başlatılır?
Akademik personel hakkında disiplin soruşturması, yetkili disiplin amiri tarafından başlatılır. Disiplin soruşturması başlatılması genellikle bir şikayet, ihbar veya idarenin olaydan haberdar olması üzerine gerçekleşmektedir.
Disiplin amiri, olayın niteliğini değerlendirerek soruşturma açılıp açılmayacağına karar verir. Bu yetki disiplin amirine ait olmakla birlikte oldukça dikkatli kullanılması gereken bir yetkidir.
Eğer gerçekten disiplin suçu işlenmişse soruşturma açılmaması durumunda fiil cezasız kalabilir. Buna karşılık gereksiz yere başlatılan bir disiplin soruşturması ise hem kamu kaynaklarının gereksiz kullanımına hem de ilgili kişinin haklarının zarar görmesine neden olabilir.
Bu nedenle disiplin suçu işlendiğine ilişkin ciddi bir şüphe bulunduğu durumlarda soruşturma başlatılması uygun olacaktır.
Akademik Personel Disiplin Soruşturmasında Hangi Usuller Uygulanır?
2547 sayılı Kanun’un 53/A maddesinde disiplin soruşturmalarında uygulanacak temel usuller ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.
Disiplin cezasını gerektiren bir fiilin öğrenilmesi halinde disiplin amiri yazılı olarak soruşturma başlatır. Bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin iddialarda ise disiplin soruşturması açılmadan önce ilgili etik kurullar tarafından inceleme yapılması gerekir.
Disiplin amiri soruşturmayı kendisi yürütebileceği gibi bir soruşturmacı veya komisyon görevlendirebilir. Zorunlu durumlarda başka bir birimden soruşturmacı görevlendirilmesi de mümkündür.
Görevlendirilecek soruşturmacının unvanının soruşturulan akademik personelle aynı düzeyde veya daha üst bir akademik unvana sahip olması gerekmektedir.
Soruşturmacının Yetkileri Nelerdir?
Soruşturmacı, disiplin soruşturmasının sağlıklı yürütülebilmesi için geniş araştırma yetkilerine sahiptir. Bu kapsamda;
- Bilgi ve belge toplamak
- Tanık dinlemek
- İlgili kişilerden ifade almak
- Bilirkişiye başvurmak
- Keşif yapmak
- Resmi yazışmalar gerçekleştirmek
gibi işlemleri gerçekleştirebilir.
Soruşturma kapsamında talep edilen bilgi ve belgelerin ilgili birimler tarafından gecikmeksizin soruşturmacıya verilmesi gerekir. Ayrıca soruşturma sürecinde başka disiplin suçlarının ortaya çıkması halinde bu durum disiplin amirine bildirilir.
Disiplin soruşturmaları gizli yürütülür ve yapılan tüm işlemler tutanak altına alınır.
Disiplin Soruşturması Ne Kadar Sürede Tamamlanmalıdır?
Disiplin soruşturması, soruşturmacının görevlendirme yazısını aldığı tarihten itibaren iki ay içinde tamamlanmalıdır.
Ancak soruşturmanın bu süre içerisinde tamamlanması mümkün olmazsa soruşturmacı gerekçeli bir talep ile ek süre isteyebilir. Disiplin amiri zamanaşımı sürelerini de dikkate alarak ek süre verip vermemeye karar verir.
Ayrıca bir fiil hakkında ceza soruşturması yürütülüyor olması disiplin soruşturması yapılmasına engel değildir. Gerekli görülmesi halinde ceza yargılamasının sonucu beklenebilir.
Öğretim Elemanlarına Hangi Disiplin Cezaları Verilebilir?
2547 sayılı Kanun’a göre öğretim elemanları hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları şu şekildedir:
- Uyarma
- Kınama
- Aylıktan veya ücretten kesme
- Kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme
- Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma
- Kamu görevinden çıkarma
Bu cezalar, işlenen disiplin suçunun ağırlığına göre uygulanmaktadır.
Uyarma Cezası Nedir?
Uyarma cezası, öğretim elemanına görev ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesidir. Örneğin;
- Astlarının yetiştirilmesinde gerekli özeni göstermemek
- Araştırmalarda destek veren kurumları belirtmemek
- Görevlerin zamanında yapılmasında gerekli hassasiyeti göstermemek
gibi fiiller uyarma cezası gerektirebilir.
Kınama Cezası Hangi Durumlarda Verilir?
Kınama cezası, akademik personele görev ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazılı olarak bildirilmesidir.
Bu ceza;
- Yetkili izinler alınmadan araştırma yapılması
- Öğrencilere özel ders verilmesi
- Bilimsel araştırmalarda etik kurallara uyulmaması
- Kurum içinde siyasi propaganda yapılması
gibi fiillerde uygulanabilmektedir.
Aylıktan veya Ücretten Kesme Cezası Nedir?
Bu disiplin cezası kapsamında öğretim elemanının maaşından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılır.
Bilimsel araştırmalarda verilerin yanlış kullanılması, kurum araçlarının iade edilmemesi veya görevlerin kasıtlı şekilde yerine getirilmemesi bu cezanın uygulanmasına neden olabilir.
Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Nedir?
Bu ceza devlet üniversitelerinde görev yapan akademik personelin kademe ilerlemesinin bir ile üç yıl arasında durdurulması anlamına gelmektedir.
Vakıf üniversitelerinde ise belirli süre boyunca ücret kesintisi uygulanmaktadır.
Üniversite Öğretim Mesleğinden Çıkarma Nedir?
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezası, kişinin akademik kadrolarda tekrar görev alamayacak şekilde meslekten çıkarılması anlamına gelir.
Özellikle intihal, başkalarının çalışmalarını kendisine aitmiş gibi gösterme veya bir yıl içinde izinsiz olarak uzun süre göreve gelmeme gibi fiiller bu cezayı gerektirebilir.
Kamu Görevinden Çıkarma Cezası Nedir?
Kamu görevinden çıkarma en ağır disiplin cezasıdır. Bu ceza ile kişi kamu kurumlarında bir daha görev alamaz.
Terör faaliyetlerine destek vermek, kurum verilerini hukuka aykırı şekilde kullanmak veya öğrencilere ya da personele fiziki saldırıda bulunmak gibi ağır fiiller bu cezaya neden olabilir.
Disiplin Hukukunda “Kanunsuz Suç ve Ceza Olmaz” İlkesi Nedir?
Disiplin hukukunda da ceza hukukunda olduğu gibi kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi geçerlidir. Bu ilke Anayasa’nın 38. maddesinde düzenlenmiştir.
Buna göre kanunda açıkça disiplin suçu olarak belirtilmeyen bir fiil nedeniyle disiplin cezası verilemez. Aynı şekilde kanunda öngörülmeyen bir disiplin cezasının uygulanması da mümkün değildir.
Akademik Personelin Savunma Hakkı Var Mıdır?
Savunma hakkı disiplin hukukunun en temel güvencelerinden biridir. Anayasa’nın 129. maddesi gereği kamu görevlilerine savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez.
Disiplin soruşturması kapsamında akademik personele en az 7 gün savunma süresi verilmesi gerekir. Savunma hakkı kapsamında kişi;
- soruşturma evrakını inceleyebilir
- tanık gösterebilir
- yazılı veya sözlü savunma yapabilir
Akademik Personel Görevden Uzaklaştırılabilir mi?
Görevden uzaklaştırma, soruşturma sürecinde uygulanabilen geçici bir tedbirdir.
Bu tedbir, kişinin görevine devam etmesinin soruşturmanın sağlıklı yürütülmesini engelleyebileceği durumlarda uygulanır. Görevden uzaklaştırma süresi üç ay olup gerekli görülmesi halinde bu süre uzatılabilir.
Disiplin Soruşturmalarında Zamanaşımı Var mıdır?
2547 sayılı Kanun’da disiplin soruşturmaları için belirli zamanaşımı süreleri öngörülmüştür.
- Fiilin öğrenilmesinden itibaren;
Uyarma ve kınama cezaları için 1 ay
Meslekten çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezaları için 6 ay
içinde soruşturma başlatılması gerekir.
Disiplin Cezalarına Karşı İtiraz Edilebilir mi?
Disiplin cezalarına karşı 7 gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz ilgili disiplin kuruluna yapılır.
İtiraz mercileri başvuruyu değerlendirerek cezayı kaldırabilir veya itirazı reddedebilir.
Disiplin Kurulları Nasıl Oluşur?
2547 sayılı Kanun’a göre disiplin kurulları;
- Yüksek Disiplin Kurulu
- Üniversite Disiplin Kurulu
- Fakülte ve enstitü disiplin kurulları
şeklinde organize edilmiştir. Bu kurullar disiplin cezalarının verilmesi ve itirazların değerlendirilmesi görevlerini yerine getirir.
Disiplin Cezaları Silinebilir mi?
Kanun belirli sürelerin geçmesi halinde disiplin cezalarının özlük dosyasından silinmesine imkan tanımaktadır.
Uyarma ve kınama cezaları 5 yıl sonra
Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları 10 yıl sonra
silinmesi talep edilebilir. Bu süre içerisinde yeni bir disiplin suçu işlenmemiş olması gerekir.
Akademisyen Disiplin Cezaları Nelerdir?
Yükseköğretim kurumlarında görev yapan akademisyenler ile üniversite yönetici ve memurlarına uygulanabilecek disiplin yaptırımları 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. Bu kanuna göre akademik personel hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları belirli bir sistematik içerisinde sıralanmıştır.
2547 sayılı Kanun’a göre akademisyenler hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları şu şekildedir:
- Uyarma
- Kınama
- Aylıktan veya ücretten kesme
- Kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme
- Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma
- Kamu görevinden çıkarma
Bu disiplin yaptırımlarının uygulanabilmesi için öncelikle idari soruşturma sürecinin başlatılması gerekmektedir. Disiplin soruşturması yürütülmeden doğrudan ceza verilmesi hukuka aykırı kabul edilir.
Soruşturma sürecinde olayın tüm yönleriyle araştırılması, delillerin toplanması ve ilgili akademisyenin savunmasının alınması gerekir. Soruşturma sonucunda disiplin suçunun işlendiği yönünde kanaat oluşursa yetkili disiplin amiri veya disiplin kurulu tarafından disiplin cezası verilebilir. Ancak soruşturma sonucunda yeterli delil bulunmazsa ceza uygulanması mümkün değildir.
Usule uygun yürütülmeyen soruşturmalar sonucunda verilen disiplin cezaları ise idare mahkemeleri tarafından iptal edilebilmektedir.
Akademisyenlere Verilebilecek Disiplin Cezaları Hangileridir?
2547 sayılı Kanun’a göre akademik personel hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları şunlardır:
- Uyarma
- Kınama
- Aylıktan veya ücretten kesme
- Kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme
- Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma
- Kamu görevinden çıkarma
- Bu cezalar, işlenen fiilin ağırlığına göre kademeli şekilde uygulanmaktadır.
Uyarma Cezası Nedir ve Hangi Fiiller Bu Cezayı Gerektirir?
Uyarma cezası, akademisyene görevlerini yerine getirirken veya davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesidir. Bu ceza, disiplin yaptırımları arasında en hafif olanıdır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen fiillere ek olarak, akademik personel açısından uyarma cezası verilmesine yol açabilecek bazı davranışlar şunlardır:
- Yetkili makamlar tarafından talep edilen bilgi ve belgeleri mazeretsiz şekilde zamanında sunmamak
- Ast konumunda çalışan personelin yetiştirilmesi ve geliştirilmesi konusunda gerekli özeni göstermemek
- Destek alınarak yürütülen araştırmalarda, destek veren kişi veya kurumların katkılarını yayımlanan çalışmalarda belirtmemek
- Usule aykırı başvuru veya şikâyette bulunmak
Bu tür davranışlar akademik disiplin açısından kusurlu sayılmakta ve uyarma cezası ile sonuçlanabilmektedir.
Kınama Cezası Hangi Durumlarda Verilir?
Kınama cezası, akademik personele görev ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazılı olarak bildirilmesini ifade eder. Bu ceza, uyarma cezasına göre daha ağır bir disiplin yaptırımıdır.
Akademisyenler açısından kınama cezasını gerektirebilecek fiillerden bazıları şunlardır:
- Yetkili makamların görevle ilgili bilgi ve belge taleplerini mazeretsiz şekilde zamanında yerine getirmemek
- Resmi olarak ders verilen öğrencilere özel ders vermek
- Resmi ilan, afiş veya duyuru niteliğindeki belgeleri koparmak, tahrip etmek veya değiştirmek
- Üniversiteye ait bir alanı kurumdan izin almadan farklı amaçlarla kullanmak veya kullandırmak
- Bilimsel yayınlarda hasta haklarına gerekli özeni göstermemek
- İnsanlar üzerinde yürütülen biyomedikal veya klinik araştırmalarda ilgili mevzuata aykırı hareket etmek
- İncelemek üzere görevlendirildiği bir eserdeki bilgileri eser sahibinin izni olmadan yayımlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak
- Bilimsel araştırmalarda yapılan anket ve benzeri çalışmalarda katılımcıların açık rızasını almadan verileri yayımlamak
- Araştırma ve deneylerde gerekli izinleri yetkili kurumlardan yazılı olarak almadan çalışmalara başlamak
- Ulusal veya uluslararası mevzuata aykırı araştırma faaliyetlerinde bulunmak
- Bilimsel çalışmalar sırasında ortaya çıkabilecek zararlı uygulamalar hakkında ilgilileri bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmemek
- Akademik atama ve yükselme başvurularında bilimsel çalışmalar hakkında yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak
- Şiddet, terör veya nefret içerikli bildirileri basmak, dağıtmak veya kurum içinde teşhir etmek
- Üniversite içerisinde siyasi parti faaliyetlerinde bulunmak veya siyasi propaganda yapmak
Aylıktan veya Ücretten Kesme Cezası Hangi Hallerde Uygulanır?
Aylıktan veya ücretten kesme cezası, akademik personelin maaşından belirli bir oranda kesinti yapılmasını ifade eder. Devlet üniversitelerinde bu kesinti brüt aylık üzerinden yapılırken vakıf üniversitelerinde brüt ücret üzerinden uygulanır. Kesinti oranı 1/30 ile 1/8 arasında belirlenmektedir ve tek seferlik uygulanır.
Bu cezayı gerektirebilecek bazı fiiller şunlardır:
- Yükseköğretim kurumlarının organlarında yapılan görüşmeler veya alınan kararları yetkisi olmadan dışarıya aktarmak
- Kuruma ait araç, gereç veya belgeleri görev sona ermesine rağmen geri vermemek
- Araştırma ve deneylerde hayvanlara veya ekolojik dengeye zarar verecek uygulamalarda bulunmak
- Başka kişi veya kurumlardan elde edilen veri ve bilgileri izin verilen kapsam dışında kullanmak
- Bilimsel araştırmalar için sağlanan kaynak ve imkânları amacı dışında kullanmak
- Aynı çalışmayı birden fazla yayın gibi göstererek akademik yükseltmelerde kullanmak
- Bir araştırmanın sonuçlarını parçalayarak birden fazla yayın halinde sunmak
- Çalışmaya katkısı olmayan kişileri yazar olarak göstermek veya katkısı olan kişileri listeden çıkarmak
- Dayanağı olmayan suçlamalarda bulunmak
- Kurumun bilişim sistemlerine hukuka aykırı şekilde girmek veya sistemde kalmaya devam etmek
- Akademik başvurularda yanıltıcı bilgi vermek
- Görevlerini kasıtlı olarak zamanında yerine getirmemek
- Özürsüz şekilde üç ile dokuz gün arasında göreve gelmemek
- Kurum içinde bir alanın izinsiz şekilde toplantı veya benzeri amaçlarla kullanılmasına yardımcı olmak
- Yasaklanmış yayınları basmak, çoğaltmak veya dağıtmak
Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Nedir?
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, devlet üniversitelerinde görev yapan akademisyenlerin mevcut kademelerinde ilerlemelerinin bir ila üç yıl arasında durdurulması anlamına gelir.
Vakıf üniversitelerinde ise benzer fiiller için üç ila altı ay süreyle maaştan kesinti uygulanmaktadır.
Bu cezayı gerektirebilecek davranışlardan bazıları şunlardır:
- Resmi belgeleri tahrif etmek, yok etmek veya sahte belge düzenlemek
- Görev nedeniyle doğrudan veya dolaylı şekilde menfaat sağlamak
- Kamu hizmetinin yürütülmesini engelleyecek boykot veya işgal eylemlerine katılmak
- Eğitim faaliyetlerinin yapılmasını engellemek veya öğrencileri bu tür davranışlara teşvik etmek
- Basın veya bilişim sistemleri aracılığıyla amirler veya öğrenciler hakkında gerçeğe aykırı açıklamalar yapmak
- Araştırmalarda mevzuata aykırı davranarak kişilere zarar vermek
- Bilimsel araştırmalarda gerçeğe aykırı veriler kullanmak veya verileri değiştirmek
- Görev sırasında ayrımcı davranışlarda bulunmak
- Kanunun izin verdiği durumlar dışında siyasi partilere üye olmak
- Göreve alkollü gelmek veya görev yerinde alkol kullanmak
- Gerçeğe aykırı rapor veya belge düzenlemek
- Kanunen yasaklanmış ticari faaliyetlerde bulunmak
- Görev nedeniyle öğrenilen gizli bilgileri açıklamak
- Amir veya çalışma arkadaşlarına hakaret etmek veya tehditte bulunmak
Üniversite Öğretim Mesleğinden Çıkarma Cezası Nedir?
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezası, akademisyenin bir daha akademik kadrolarda görev alamayacak şekilde meslekten çıkarılması anlamına gelir.
Bu cezayı gerektiren en önemli fiil intihal olarak bilinen bilimsel etik ihlalidir. Başkalarına ait özgün fikirlerin, yöntemlerin veya verilerin uygun atıf yapılmadan kullanılması ve kişinin kendi çalışması gibi sunulması bu kapsamda değerlendirilir.
Bilimsel dünyada son derece ağır bir etik ihlal olarak kabul edilen intihal, akademik disiplin hukukunda da en ağır yaptırımlardan biriyle karşılık bulmaktadır.
Bunun yanında şu fiiller de meslekten çıkarma cezasına neden olabilir:
- Akademik atama ve yükselme süreçlerinde başkaları tarafından hazırlanmış çalışmaları kendi eseri gibi kullanmak
- Özürsüz veya izinsiz şekilde bir yıl içinde toplam yirmi gün göreve gelmemek
Kamu Görevinden Çıkarma Cezası Hangi Durumlarda Verilir?
Kamu görevinden çıkarma cezası, akademisyenin yalnızca üniversite görevinden değil aynı zamanda tüm kamu görevlerinden kalıcı olarak çıkarılması anlamına gelir.
Bu cezayı gerektiren fiiller arasında şunlar bulunmaktadır:
- Terör eylemlerine katılmak veya bu eylemleri desteklemek
- Amir, çalışma arkadaşları, öğrenciler veya hizmetten yararlanan kişilere fiili saldırıda bulunmak ya da cinsel taciz gerçekleştirmek
- Kamu görevi ile bağdaşmayacak derecede yüz kızartıcı veya utanç verici davranışlarda bulunmak
- Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri kullanmak, bulundurmak, satmak veya başkalarını kullanmaya teşvik etmek
- Kuruma ait verileri hukuka aykırı şekilde elde etmek, kaydetmek, değiştirmek veya yok etmek
- Kurumun bilişim sistemlerinin çalışmasını kasıtlı şekilde engellemek veya bozmak
Haklarınızı doğru şekilde öğrenmek, süreci bilinçli yürütmek ve olası riskleri en aza indirmek adına profesyonel hukuki destek almak her zaman en sağlıklı yaklaşımdır. Genel hukuk alanında danışmanlık ve detaylı bilgi için Avukat Osman Yıldız ile iletişime geçebilir, somut durumunuza uygun değerlendirme ve yönlendirme talep edebilirsiniz. Doğru zamanda alınan doğru hukuki destek, sürecin en güçlü güvencesidir.
