Sözleşmeli personel 657 sayılı Devlet memurları Kanununa göre 4.maddedeki tanıma göre; ”Kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi, işletilmesi ve işlerliği için şart olan, zaruri ve istisnai hallere münhasır olmak üzere özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde, ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlı olarak sözleşme ile çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileridir.”

Yurt dışı sözleşmeli personel, Dışişleri Bakanlığının büyükelçilik, başkonsolosluk ve daimi temsilciliklerinde ortaya çıkan operasyonel ve yerel ihtiyaçları karşılamak amacıyla istihdam edilen personel grubudur. Bu personel, kariyer diplomatik kadronun (meslek memuru, KİM) dışında yer alır ve sözleşmeye dayalı bir çalışma ilişkisi içinde görev yapar. 

Bu statü, klasik devlet memurluğundan farklı olarak esneklik, süreklilik yerine süreli istihdam ve görev odaklılık esaslarına dayanır. Amaç, yurt dışı temsilciliklerin idari ve teknik işleyişinin kesintisiz sürdürülmesini sağlamaktır. 

2. HUKUKİ DAYANAK VE STATÜ

Yurt dışı sözleşmeli personelin hukuki rejimi, temel olarak şu mevzuata dayanır: 

• 1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (sözleşmeli personel ilkeleri bakımından)
• Cumhurbaşkanı kararları ve ilgili ikincil düzenlemeler 
• Dışişleri Bakanlığı uygulamaları ve sözleşme metinleri 
• Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar

Bu personel: 

• Kadrolu memur değildir 

• Kariyer diplomatik statüye sahip değildir 

• Hak ve yükümlülükleri bireysel sözleşme ile belirlenir 

Ancak görev yaptıkları süre boyunca kamu görevlisi sayılırlar. 

3. YURT DIŞI SÖZLEŞMELİ PERSONELİN STATÜSÜNÜN ÖZELLİKLERİ 

Yurt dışı sözleşmeli personel statüsü, klasik devlet memurluğu anlayışından farklı olarak süreli, esnek ve sözleşmeye dayalı bir istihdam modelini ifade eder. Bu statünün temel amacı, Dışişleri Bakanlığının yurt dışı teşkilatında ortaya çıkan idari, teknik ve destek hizmeti ihtiyacını hızlı ve etkin biçimde karşılamaktır. Bu nedenle söz konusu personel, kariyer diplomatik personelden farklı bir hukuki rejime tabi tutulmuştur.

3.1. Sözleşmeye Dayalı ve Süreli İstihdam

Yurt dışı sözleşmeli personel, belirli bir süre için imzalanan bireysel hizmet sözleşmesi ile istihdam edilir. Görev süresi sözleşmede açıkça belirtilir ve sürenin sona ermesiyle birlikte görev, herhangi bir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden sona erer. Sözleşmenin yenilenmesi, personel açısından kazanılmış bir hak teşkil etmez; tamamen idarenin takdirine ve hizmet ihtiyacına bağlıdır. Bu yönüyle statü, süreklilik değil, geçicilik esasına dayanır.

3.2. Kadrolu Memuriyet ve Kariyer Statüsünün Bulunmaması

Yurt dışı sözleşmeli personel:

• Kadrolu devlet memuru değildir,
• Derece ve kademe sistemine tabi tutulmaz,
• Kariyer ve yeterlik sınavı sistemi bulunmaz.

Bu personel, meslek memuru veya Konsolosluk İhtisas Memuru (KİM) gibi kariyer diplomatik personel statüsünde yer almaz. Dolayısıyla bu statü, uzun vadeli bir kamu kariyeri sunmaktan ziyade belirli bir görevin ifasına yöneliktir.

3.3. Kamu Görevlisi Niteliği ve Sorumluluk Rejimi

Her ne kadar kadrolu memur olmasalar da yurt dışı sözleşmeli personel, görev yaptıkları süre boyunca kamu görevlisi sayılır. Bu nedenle:

• Görevle bağlantılı eylem ve işlemleri bakımından kamu görevlilerine özgü sorumluluk rejimine tabidirler,
• Kamu hizmetinin gereklerine uygun davranmakla yükümlüdürler,
• Temsilcilik iç düzeni ve disiplin kurallarına uymak zorundadırlar.

Bu durum, sözleşmeli statünün tamamen özel hukuk ilişkisi olarak değerlendirilmesini engeller; statü karma nitelik taşır.

3.4. Hak ve Yükümlülüklerin Sözleşme ile Belirlenmesi

Yurt dışı sözleşmeli personelin;

• Ücret ve ödeme esasları,
• Çalışma saatleri,
• İzin ve tatil hakları,
• Sosyal güvenlik durumu,
• Disiplin ve fesih şartları

büyük ölçüde sözleşme hükümleriyle düzenlenir. Bu durum, aynı unvanda çalışan personel arasında dahi farklı sözleşme koşulları ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu yönüyle statü, yeknesak değil, bireyselleştirilmiş bir yapı gösterir.

3.5. Diplomatik Yetki ve Temsil Sınırları

Yurt dışı sözleşmeli personelin:

• Diplomatik temsil yetkisi yoktur,
• Devlet adına bağlayıcı işlem yapma yetkisi bulunmaz,
• Konsolosluk işlemlerinde imza yetkisi kural olarak tanınmaz.

Bu personel, diplomatik ve konsolosluk faaliyetleri destekleyici bir rol üstlenir. Yetki ve sorumluluk sınırları, görev tanımıyla sıkı biçimde çizilmiştir.

3.6. Yerel Koşullara ve İhtiyaca Bağımlılık

Yurt dışı sözleşmeli personel statüsü, büyük ölçüde:

• Görev yapılan ülkenin koşullarına,
• Temsilciliğin personel ihtiyacına,
• Yerel dil ve mevzuat bilgisi gereksinimine
  bağlı olarak şekillenir.

Bu nedenle aynı statüdeki personelin görev tanımı ve çalışma koşulları, ülkeden ülkeye önemli ölçüde farklılık gösterebilir.

3.7. Kariyer Diplomatlarla İlişki

Yurt dışı sözleşmeli personel, meslek memurları ve KİM’lerle hiyerarşik ve fonksiyonel bir ilişki içinde çalışır. Diplomatik karar alma ve temsil yetkisi kariyer personelde olmakla birlikte, sözleşmeli personelin yürüttüğü idari ve teknik hizmetler, temsilcilik faaliyetlerinin fiilen sürdürülebilmesi açısından vazgeçilmez niteliktedir.

4. BAŞVURU ŞARTLARI VE ADAYLIK KRİTERLERİ

Yurt dışı sözleşmeli personel alımlarında başvuru şartları ve adaylık kriterleri, kariyer diplomatik personelden farklı olarak pozisyon ve hizmet ihtiyacı odaklı biçimde belirlenir. Bu nedenle her alım ilanı kendi özel koşullarını içermekle birlikte, uygulamada aranan kriterler belirli ortak esaslar etrafında şekillenmektedir.

4.1. Vatandaşlık ve Kamu Hizmetine Uygunluk

Adayların öncelikle Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekir. Ayrıca kamu hizmetine girişte aranan genel ilkeler uyarınca:

• Kamu haklarından mahrum bulunmamak,
• Kamu hizmetine engel teşkil eden bir mahkûmiyetin bulunmaması
  şartları aranır.

Bu kriterler, sözleşmeli statüye rağmen personelin kamu görevlisi niteliği taşıması nedeniyle zorunludur.

4.2. Öğrenim ve Mesleki Nitelik Şartı

Yurt dışı sözleşmeli personel alımlarında öğrenim şartı, pozisyona göre değişkenlik gösterir. İlanlarda;

• En az lise,
• Ön lisans,
• Lisans
  mezuniyeti gibi farklı öğrenim düzeyleri öngörülebilir.

Özellikle idari, teknik veya uzmanlık gerektiren pozisyonlarda adayın:

• İlgili alanda eğitim almış olması,
• Mesleki bilgi ve beceriye sahip olması
  önem taşır. Bu nedenle başvurular değerlendirilirken diplomadan ziyade göreve uygunluk esas alınır.

4.3. Yabancı Dil ve Yerel Dil Bilgisi

Yurt dışı sözleşmeli personel statüsünün ayırt edici kriterlerinden biri dil yeterliliğidir. Birçok pozisyon için:

• Görev yapılacak ülkenin yerel dilini bilmek,
• En azından çalışma düzeyinde yabancı dil yeterliliğine sahip olmak
  aranır.

Bu şart, kariyer personelden farklı olarak merkezi bir dil sınavına değil; adayın fiilen görevini yerine getirebilme kapasitesine yöneliktir. Dil bilgisi, mülakat veya belge üzerinden değerlendirilebilir.

4.4. Yaş Şartı (İlana Bağlı)

Yurt dışı sözleşmeli personel alımlarında genel bir yaş sınırı öngörülmemekle birlikte, bazı ilanlarda pozisyonun niteliğine göre yaş aralığı belirlenebilir. Bu durum özellikle:

• Fiziki yeterlilik gerektiren,
• Teknik veya destek hizmetlerine ilişkin
  pozisyonlarda görülmektedir.

Dolayısıyla yaş şartı, genel bir kural değil; istisnai ve ilana bağlı bir kriterdir.

4.5. Sağlık ve Yurt Dışı Görev Yapabilirlik

Adayların;

• Uzun süreli yurt dışı görev yapmaya,
• Farklı coğrafi ve iklim koşullarında çalışmaya,
• Temsilciliklerin çalışma düzenine uyum sağlamaya
  engel teşkil edecek bir sağlık sorununun bulunmaması gerekir.

Bu husus, çoğu zaman atama öncesinde veya sözleşme imzalanmadan önce sağlık raporu ile belgelendirilir.

4.6. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması

Yurt dışı sözleşmeli personel adayları hakkında da güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır. Diplomatik temsilciliklerde görev yapılacak olması nedeniyle bu aşama zorunludur.

Olumsuz sonuçlanan adaylarla:

• Sözleşme imzalanmaz,
• Başvuru süreci herhangi bir hak doğurmaksızın sona erer.

4.7. Adaylık Kavramı ve Deneme Niteliği

Yurt dışı sözleşmeli personel için klasik anlamda bir adaylık memuriyeti öngörülmez.

4.8. Başvurunun Değerlendirilmesinde Fiilî Ölçütler

Uygulamada yurt dışı sözleşmeli personel alımlarında, mevzuatta açıkça yazmayan ancak fiilen belirleyici olan bazı ölçütler de öne çıkar:

• Daha önce yurt dışı deneyimi,
• Yerel mevzuat veya bürokrasi bilgisi,
• Temsilcilik ortamına uyum sağlayabilme,
• Takım çalışmasına yatkınlık.

Bu yönüyle başvuru süreci, klasik bir sınav sisteminden ziyade uygunluk ve güvenilirlik değerlendirmesine dayanır.

5. SEÇME VE ATANMA SÜRECİ

5.1. Başvuruların Değerlendirilmesi

Başvurular, ilan edilen nitelikler çerçevesinde şekli ve mesleki yeterlilik bakımından değerlendirilir. Bu aşamada adayın: 

• Eğitim durumu, 

• Dil bilgisi, 

• Mesleki tecrübesi 

ön plana çıkar. 

5.2. Yazılı / Sözlü Değerlendirme

Bazı alımlarda yazılı veya sözlü değerlendirme yapılabilir. Ancak bu süreç, meslek memurluğu veya KİM alımlarındaki yarışma sınavı niteliğinde değildir; daha çok pozisyona uygunluk esas alınır. 

5.3. Güvenlik Soruşturması

Seçilen adaylar hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır. Olumlu sonuçlanması hâlinde sözleşme imzalanır. 

 6. GÖREV ALANLARI VE YETKİLER

Yurt dışı sözleşmeli personelin görev alanları, istihdam edildikleri pozisyonun niteliğine ve görev yaptıkları temsilciliğin ihtiyaçlarına göre değişiklik göstermekle birlikte, genel olarak idari, teknik ve iletişim odaklı destek hizmetleri etrafında şekillenir. Bu personel, diplomatik ve konsolosluk faaliyetleri doğrudan yürütmez; ancak bu faaliyetlerin mevzuata uygun, düzenli ve kesintisiz biçimde sürdürülebilmesi açısından tamamlayıcı ve vazgeçilmez bir işlev üstlenir.

6.1. İDARİ VE BÜRO HİZMETLERİ

İdari ve büro hizmetleri, yurt dışı temsilciliklerin günlük işleyişinin temelini oluşturur. Bu kapsamda sözleşmeli personel, temsilciliğin iç düzeninin sağlanmasına ve idari süreçlerin aksamadan yürütülmesine katkı sunar.

Bu görevler arasında özellikle;

• Sekreterlik hizmetleri kapsamında temsilcilik yöneticilerinin günlük programlarının düzenlenmesi, toplantı ve görüşmelerin planlanması, telefon ve elektronik iletişimin koordine edilmesi,
• Yazışma ve dosyalama faaliyetleri çerçevesinde gelen ve giden evrakın kayda alınması, ilgili birimlere yönlendirilmesi, yazışmaların usulüne uygun biçimde hazırlanmasına destek verilmesi ve dosyalama düzeninin korunması,
• Randevu ve evrak takibi kapsamında vatandaş başvurularının ön incelemesinin yapılması, randevu sistemlerinin işletilmesi, başvuru evraklarının tamamlanmasına yönelik yönlendirmelerde bulunulması

yer alır.

Bu görevler, idari nitelikte olmakla birlikte temsilciliğin kurumsal disiplinini ve işlem sürekliliğini doğrudan etkiler.

6.2. TEKNİK VE DESTEK HİZMETLERİ

Teknik ve destek hizmetleri, temsilciliklerin fiziki ve teknolojik altyapısının işlerliğini sağlamaya yöneliktir. Yurt dışı sözleşmeli personel bu alanda, diplomatik ve konsolosluk personelinin görevlerini güvenli ve etkin biçimde yerine getirebilmesi için destek sağlar.

Bu kapsamda;

• Bilişim ve teknik destek görevleri çerçevesinde bilgisayar sistemleri, yazıcılar, iletişim altyapısı ve e-konsolosluk uygulamalarının işleyişine ilişkin temel teknik destek sağlanması,
• Şoförlük hizmetleri kapsamında temsilcilik yöneticilerinin ve görevlilerin resmî ulaşımının temin edilmesi, görevli taşıma faaliyetlerinin güvenli ve zamanında yerine getirilmesi,
• Güvenlik ve lojistik hizmetleri kapsamında bina güvenliğine destek, giriş–çıkış düzeninin sağlanması, malzeme ve ekipman temini ile lojistik ihtiyaçların karşılanmasına katkı sunulması

gibi görevler öne çıkar.

Bu hizmetler, özellikle güvenlik riski taşıyan ülkelerde ve yoğun temsilciliklerde hayati öneme sahiptir.

6.3. TANITIM VE İLETİŞİM FAALİYETLERİ

Yurt dışı sözleşmeli personel, bazı pozisyonlarda temsilciliğin tanıtım ve iletişim faaliyetlerine de katkı sağlar. Bu görevler, diplomatik temsil yetkisi içermemekle birlikte, Türkiye’nin yurt dışındaki görünürlüğüne ve kurumsal iletişimine destek olmayı amaçlar.

Bu kapsamda;

• Basın ve halkla ilişkiler faaliyetlerine destek verilmesi, temsilciliğe gelen bilgi taleplerinin yönlendirilmesi ve kamuoyuna yönelik duyuruların teknik hazırlıklarının yapılması,
• Kültürel etkinliklerin organizasyonu kapsamında sergi, panel, resepsiyon ve benzeri etkinliklerin lojistik ve idari hazırlıklarının yürütülmesi,
• Yerel medya ve kurumlarla iletişim çerçevesinde temasların idari düzeyde koordine edilmesi, toplantı ve organizasyon süreçlerine destek sağlanması

gibi görevler üstlenilebilir.

Bu faaliyetler, diplomatik içeriğin belirlenmesi veya resmî görüş açıklanması anlamına gelmez; sözleşmeli personel, bu alanlarda destekleyici ve teknik bir rol icra eder.

6.4. YETKİ SINIRLARI VE HUKUKİ ÇERÇEVE

Yurt dışı sözleşmeli personelin yetkileri;

• Görev tanımıyla sınırlıdır,
• Diplomatik veya konsolosluk işlemlerinde imza yetkisi içermez,
• Devlet adına bağlayıcı karar alma veya resmî görüş açıklama yetkisi bulunmaz.

Bu personel, görevlerini kariyer diplomatik personelin gözetimi ve yönlendirmesi altında yerine getirir. Yetki sınırlarının aşılması, hem idari hem de hukuki sorumluluk doğurabileceğinden, uygulamada görev tanımlarına sıkı biçimde riayet edilir.

Yurt dışı sözleşmeli personelin görev alanları; idari, teknik ve iletişim boyutlarında yoğunlaşmakta olup, bu görevler diplomatik faaliyetleri doğrudan yürütmemekle birlikte, temsilciliklerin işlevsel sürekliliğini ve kurumsal düzenini sağlamada kritik rol oynamaktadır. Bu nedenle sözleşmeli personel, yurt dışı teşkilatın görünmeyen ancak vazgeçilmez unsurlarından biridir.

 

7. SÖZLEŞME REJİMİ VE ÖZLÜK HAKLARI 

Yurt dışı sözleşmeli personelin çalışma ilişkisi, klasik devlet memurluğundan farklı olarak sözleşmeye dayalı bir rejime tabidir. Bu rejimde personelin hakları, yükümlülükleri ve çalışma koşulları; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4/B maddesi, Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar ve bireysel hizmet sözleşmesi hükümleri birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Sözleşme rejimi, idareye belirli ölçüde esneklik sağlamakla birlikte, memuriyet güvencelerinden ayrılan bir yapı ortaya koyar. Ancak 7433 sayılı Kanun ile 657 sayılı Kanun’un 4/B maddesinde yapılan değişiklik sonucunda, belirli şartları sağlayan sözleşmeli personel bakımından istisnai nitelikte bir memur kadrosuna atanma imkânı tanınmıştır. Bu düzenleme, sözleşmeli personel statüsünün mutlak biçimde geçici olduğu yönündeki değerlendirmeleri, yalnızca sınırlı bir personel grubu bakımından kısmen tartışmaya açmıştır.

7.1. Sözleşmenin Hukuki Niteliği

Yurt dışı sözleşmeli personel ile idare arasındaki ilişki, tamamen özel hukuk ilişkisi niteliğinde değildir. Personel, görev süresi boyunca kamu hizmeti görmekte ve bu yönüyle kamu görevlisi niteliği taşımaktadır. Ancak istihdam biçimi, kadrolu memuriyetten farklı olarak belirli süreli sözleşmeye dayanır.

Bu nedenle sözleşme rejimi, kamu hukuku ağırlıklı, sözleşmeye dayalı karma bir statü niteliği arz eder. Sözleşmede görev tanımı, görev yeri, ücret, izinler, disiplin hükümleri ve sözleşmenin sona ermesine ilişkin şartlar açıkça düzenlenir; personel, bu sınırlar içinde çalışmakla yükümlüdür.

Tablo 1: 657 Sayılı Kanun Kapsamında Personel Statülerinin Karşılaştırılması

7.2. Görev Tanımı ve Görev Yeri Güvencesi

Yurt dışı sözleşmeli personelin görev tanımı ve görev yeri, bireysel hizmet sözleşmesinde belirlenir. Personel, kural olarak sözleşmede öngörülen görev yeri dışında çalıştırılamaz. Bu yönüyle görev yeri, memuriyette olduğu gibi sınırsız bir idari tasarruf konusu değildir.

Bununla birlikte, hizmet gerekleri veya temsilciliğin ihtiyaçları doğrultusunda, sözleşmede açıkça öngörülmek kaydıyla geçici görevlendirmeler yapılabilmektedir. Ancak bu görevlendirmeler, sözleşmenin özünü değiştirecek nitelikte olamaz.

7.3. Ücret Rejimi ve Ödemelerin Niteliği

Sözleşmeli personelin ücreti, klasik anlamda “maaş” değil, sözleşme ücreti niteliğindedir. Zira sözleşmeli personel, kadro karşılığı olmaksızın ve statüden değil sözleşmeden kaynaklanan bir mali karşılıkla istihdam edilmektedir. Ücret, kadro, derece ve kademe sistemine bağlı olmaksızın sözleşmede belirlenen tutar üzerinden e sözleşme süresiyle sınırlı olarak ödenir.

Bu personel;

• otomatik maaş artışı,
• derece–kademe ilerlemesi,
• memuriyete özgü mali haklar

bakımından genel memuriyet rejimine tabi değildir. Ücrette yapılacak artışlar, ancak sözleşmede öngörülmüşse veya idarenin takdiriyle sınırlı olarak mümkündür. Bu yönüyle sözleşmeli personelin mali hakları, statüden değil sözleşmeden kaynaklanan bir karşılık niteliği taşımaktadır.

7.4. İzin Hakları ve Çalışma Süresi

Yurt dışı Sözleşmeli Personel İzin Hakları (657 Sayılı Kanun 4/B Esaslarına Göre)

Bu metin, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4/B maddesi kapsamında istihdam edilen sözleşmeli personelin “Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar” çerçevesindeki izin haklarını özetlemektedir.

1. Yıllık İzin (Ücretli İzin)

Sözleşmeli personele tanınan yıllık izin hakkı, tamamlanan hizmet süresine bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Personelin izin hakkını kazanabilmesi için, sözleşme dönemi içinde bir (1) tam yıl hizmeti doldurması temel koşuldur.

Yıllık İzin Süreleri Tablosu

Hizmet Süresinin Hesaplanması: İzin hesabında, sadece 657/4B kapsamında çalışılan süreler değil; memuriyet, kamu kurumlarında işçi statüsü ve belgelenebilen özel sektördeki tüm hizmet süreleri birleştirilerek dikkate alınır.

2. Mazeret İzinleri (Ücretli İzin)

Sözleşmeli personele, yıllık izin haklarından bağımsız olarak, belirli mazeretlere dayalı ücretli izinler tanınmıştır. Bu izinler, olayın gerçekleştiği tarihten itibaren kullanılır.

Yıllık izin hakkı bulunmayan sözleşmeli personele bu maddede belirtilen haller dışındaki mazeretleri nedeniyle bir sözleşme dönemi içinde toplamda on günü geçmemek üzere yıllık izin vermeye yetkili amirlerince ücretli mazeret izni verilebilir.

Mazeret İzinleri Tablosu

3. Hastalık İzni

Hastalık izinleri, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göre düzenlenir.

• Hastalık izni, hekim veya sağlık kurulu raporu ile belgelendirilen süre kadar verilir.

• Ücret Durumu: Personel, ilk iki gün için ücret almazken, üçüncü günden itibaren Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından geçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası) alır.

4. Doğum ve Diğer Özel İzinler

Kadın personele analık ve emzirme dönemine yönelik özel izin hakları tanınmıştır.

Diğer İzin Hakları Tablosu

d) Çalışma Süresi ve Mesai Düzeni

Yurt dışı sözleşmeli personelin çalışma süresi, genel olarak temsilciliğin mesai düzenine tabidir. Ancak diplomatik temsilciliklerin niteliği gereği;

• resmi tatiller,
• ulusal ve uluslararası toplantılar,
• acil konsolosluk hizmetleri

nedeniyle esnek veya uzayan çalışma süreleri söz konusu olabilmektedir.

Bu kapsamda fazla çalışma karşılığında izin veya ek ödeme yapılması, kural olarak sözleşmede öngörülmüş olmasına bağlıdır. Aksi hâlde fazla çalışma, kamu hizmetinin gereği olarak karşılıksız şekilde yerine getirilebilmektedir.

e) İzin Rejiminin Genel Niteliği

Yurt dışı sözleşmeli personelin izin sistemi;

• sözleşmeye bağlı,
• idarenin takdir yetkisinin belirgin olduğu,
• hizmet gerekleriyle sıkı biçimde dengelenmiş

bir yapı arz etmektedir. Bu yönüyle izin hakkı, memuriyet rejimindeki gibi kazanılmış ve devredilebilir bir hak niteliği taşımamakta; sözleşme süresiyle sınırlı, işlevsel bir hak olarak düzenlenmektedir.

Bu çerçevede yurt dışı sözleşmeli personelin izin hakları, kamu hizmetinin sürekliliğini önceleyen ve personelin bireysel menfaatlerini sözleşme sınırları içinde koruyan bir denge anlayışına dayanmaktadır.

7.5. Sosyal Güvenlik ve Sağlık Güvencesi

Yurt dışı sözleşmeli personelin sosyal güvenlik ve sağlık güvencesi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4/B maddesi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri ve bireysel hizmet sözleşmesi hükümleri birlikte değerlendirilerek belirlenir. Bu alanda yeknesak bir uygulama bulunmamakta; personelin görev yaptığı ülke ve sözleşme şartlarına göre farklı modeller ortaya çıkabilmektedir.

a) Türkiye’de Sosyal Güvenlik Sistemine Tabi Olma

Bazı hâllerde yurt dışı sözleşmeli personel, Türkiye’deki sosyal güvenlik sistemi kapsamında sigortalı sayılmaktadır. Bu durumda personelin;

• prim ödemeleri Türkiye’de yapılmakta,
• emeklilik, malullük ve ölüm sigortaları bakımından Türk sosyal güvenlik mevzuatı uygulanmakta,
• sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı Türkiye merkezli sistem üzerinden yürütülmektedir.

Bu model, özellikle kısa süreli görevlendirmelerde veya görev yapılan ülkenin sosyal güvenlik sistemine dâhil olunmasının mümkün olmadığı hâllerde tercih edilmektedir.

b) Görev Yapılan Ülke Mevzuatına Tabi Olma

Bazı temsilciliklerde ise yurt dışı sözleşmeli personel, görev yapılan ülkenin sosyal güvenlik ve sağlık sigortası sistemine dâhil edilmektedir. Bu durumda personel;

• ev sahibi ülkenin prim ve sigorta rejimine tabi olmakta,
• sağlık hizmetlerinden o ülkenin sistemi çerçevesinde yararlanmakta,
• emeklilik ve uzun vadeli sigorta haklarını ilgili ülke mevzuatına göre kazanmaktadır.

Bu uygulama, özellikle uzun süreli sözleşmelerde ve yerel mevzuatın zorunlu kıldığı hâllerde gündeme gelmektedir. Ancak bu durum, personelin Türkiye’deki emeklilik sistemiyle bağının zayıflamasına yol açabilmektedir.

Yurt dışı sözleşmeli personelin görev yapılan ülke mevzuatına tabi olması, ev sahibi ülke hukukunun zorunlu kıldığı hâller, görevin uzun süreli ve kesintisiz nitelik kazanması, Türkiye ile ilgili ülke arasında ikili sosyal güvenlik sözleşmesinin bulunmaması veya bireysel hizmet sözleşmesinde bu yönde açık hüküm yer alması gibi durumlarda ortaya çıkmaktadır. Bu hâllerde personel, sosyal güvenlik ve sağlık hizmetlerinden görev yapılan ülkenin sistemi çerçevesinde yararlanmakta; bu durum aynı statüdeki personel arasında ülkeye bağlı farklı hukuki sonuçların doğmasına yol açabilmektedir.

 

c) İkili Sosyal Güvenlik Sözleşmelerinin Uygulanması

Türkiye ile görev yapılan ülke arasında ikili sosyal güvenlik sözleşmesi bulunması hâlinde, yurt dışı sözleşmeli personelin sosyal güvenlik durumu bu sözleşmeler çerçevesinde belirlenmektedir.

Bu sözleşmeler aracılığıyla;

• sigortalılık sürelerinin birleştirilmesi,
• mükerrer prim ödemesinin önlenmesi,
• emeklilik ve sağlık haklarının korunması

amaçlanmaktadır. İkili sosyal güvenlik sözleşmeleri, sözleşmeli personelin farklı ülkelerde geçen hizmet sürelerinin sosyal güvenlik bakımından kayba uğramasını önleyen önemli bir araçtır.

d) Sağlık Güvencesinin Niteliği

Yurt dışı sözleşmeli personelin sağlık güvencesi, çoğu zaman sosyal güvenlik sistemine tabiiyet biçimine paralel olarak şekillenmektedir. Sağlık hizmetleri;

• Türkiye’de genel sağlık sigortası kapsamında,
• görev yapılan ülkenin zorunlu veya özel sağlık sigortası sistemi içinde,
• ya da sözleşme kapsamında ayrıca düzenlenen özel sağlık sigortaları aracılığıyla

sağlanabilmektedir.

Bu alanda sözleşme hükümleri belirleyici olup, personelin sağlık hizmetlerine erişimi büyük ölçüde sözleşmede öngörülen teminat kapsamına bağlıdır.

e) Sosyal Güvenlik Rejiminin Sonuçları ve Değerlendirme

Yurt dışı sözleşmeli personelin sosyal güvenlik ve sağlık güvencesi, ülkeye, sözleşmeye ve uluslararası anlaşmalara bağlı olarak değişkenlik gösteren bir yapı arz etmektedir. Bu durum, aynı statüde görev yapan personelin dahi;

• emeklilik,
• sağlık hizmetlerinden yararlanma,
• uzun vadeli sigorta hakları

bakımından farklı hukuki sonuçlarla karşılaşmasına neden olabilmektedir.

Bu yönüyle sosyal güvenlik rejimi, yurt dışı sözleşmeli personelin özlük hakları bakımından en heterojen ve öngörülebilirliği en düşük alanlardan biri olarak öne çıkmaktadır.

Sosyal güvenlik ve sağlık güvencesine ilişkin bu çok katmanlı yapı, yurt dışı sözleşmeli personelin hukuki statüsünün memuriyet rejiminden ayrılan ve sözleşmeye dayalı niteliğini en belirgin şekilde ortaya koyan alanlardan biridir.

7.6. Sözleşmenin Sona Ermesi ve İş Sonu Tazminatı

Yurt dışı sözleşmeli personelin sözleşmesi, süresinin dolmasıyla kendiliğinden sona erer. Sözleşmenin yenilenmesi, personel açısından kazanılmış hak oluşturmaz ve kural olarak idarenin takdirine bağlıdır (657 sayılı Kanun m.4/B).

Sözleşmenin sona ermesi hâlinde, iş hukukuna özgü kıdem ve ihbar tazminatı uygulanmaz. Buna karşılık iş sonu tazminatı, bireysel sözleşmeden değil; Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’ın 7. maddesinden doğan statüsel bir haktır.

Ancak 7433 sayılı Kanun uyarınca memur kadrosuna atanan personele iş sonu tazminatı ödenmez. Bu personelin, önceden iş sonu tazminatı ödenmiş süreleri hariç olmak üzere, sözleşmeli statüde geçen hizmet süreleri emekli ikramiyesine esas hizmet süresi hesabında dikkate alınır.

Sözleşmeli personelin, hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı davranışı nedeniyle kurumunca sözleşmesinin feshedilmesi veya sözleşme dönemi içinde sözleşmeyi tek taraflı olarak feshetmesi hâlinde, fesih tarihinden; sözleşmenin yenilenmemesi hâlinde ise sözleşmenin bitiminden itibaren bir yıl geçmedikçe, kamu kurum ve kuruluşlarında sözleşmeli personel pozisyonlarında yeniden istihdam edilmesi mümkün değildir (657 sayılı Kanun m.4/B; Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar).

7433 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme uyarınca, sözleşmeli personelin disipline aykırı fiil ve hâlleri bakımından Devlet memurlarına ilişkin disiplin hükümleri uygulanmaktadır. Ancak kademe ilerlemesinin durdurulması ve üstü cezayı gerektiren fiillerde, memuriyet rejiminden farklı olarak disiplin cezası verilmesi yerine sözleşmenin sona erdirilmesi sonucu doğmaktadır. Bu durum, disiplin rejimi bakımından memuriyet hükümlerinin uygulanmakla birlikte sonuçların sözleşmeli statüye özgü şekilde belirlendiğini göstermektedir.

Bununla birlikte, bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet olduğu Cumhurbaşkanınca belirlenen görevler bakımından, bu yeniden istihdam yasağına istisna getirilebilmesi mümkündür. Bu durum, sözleşmeli personel rejiminde yeniden istihdamın idari takdir ve merkezi düzenlemelere tabi olduğunu göstermektedir.

Uyuşmazlıkların Yargısal Denetimi

Yurt dışı sözleşmeli personel ile idare arasında doğan uyuşmazlıklar, bireysel hizmet sözleşmesine dayanmakla birlikte kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin olduğundan, idari yargının görev alanına girmektedir. Sözleşmenin feshi, yenilenmemesi, disiplin işlemleri ve iş sonu tazminatına ilişkin uyuşmazlıklar, idari işlem niteliği taşıdığından idari yargı mercilerinde dava konusu edilebilmektedir. Bu yönüyle sözleşmeli personel rejimi, adli yargıya tabi iş sözleşmelerinden ayrılmaktadır.

Tablo 2: Sözleşmenin Sona Erme Hâlleri ve Hukuki Sonuçları

7.7. Üç Yıllık Süre Sonunda Memur Kadrosuna Atanma İmkânı (Yurt dışı sözleşmeli personel hariç)

7433 sayılı Kanun ile 657 sayılı Kanun’un 4/B maddesine eklenen hüküm uyarınca, Cumhurbaşkanınca belirlenen pozisyon unvanlarında istihdam edilen sözleşmeli personelden aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar, bu sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde talepte bulunmaları hâlinde bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrolarına atanabilmektedir.

Bu düzenleme, sözleşmeli personel için genel ve otomatik bir kadroya geçiş hakkı tanımamakta; süre, talep ve pozisyonla sınırlı istisnai bir statü dönüşüm mekanizması öngörmektedir.

7433 sayılı Kanun ile getirilen bu düzenleme, sözleşmeli personel statüsünden memur kadrosuna geçiş bakımından genel ve otomatik bir hak tesis etmemektedir. Düzenleme, yalnızca Cumhurbaşkanınca belirlenen pozisyon unvanlarında istihdam edilen ve aynı kurumda üç yıllık hizmet süresini tamamlayan personel bakımından, talep şartına bağlı ve istisnai bir atama imkânı öngörmektedir. Bu yönüyle söz konusu hüküm, sözleşmeli istihdam rejiminin süreklilik kazanmasını değil; belirli koşullar altında statü dönüşümüne imkân tanıyan sınırlı bir mekanizma olarak değerlendirilmelidir.

Tablo 3: 7433 Sayılı Kanun Kapsamında Memur Kadrosuna Atanma Şartları

7.8. Özlük Haklarının Genel Değerlendirmesi

Yurt dışı sözleşmeli personelin özlük hakları, memuriyet rejimine kıyasla daha sınırlı; iş hukukuna kıyasla ise daha kamusal bir nitelik taşımaktadır. 7433 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme, sözleşmeli istihdamın mutlak güvencesizlik temelinde değerlendirilmesini kısmen değiştirmiştir. Ancak bu statü, halen istisnai, süreli ve sözleşmeye bağlı bir istihdam modeli olma özelliğini korumaktadır.

Sözleşmeli personel sendikal örgütlenme hakkına sahip olmakla birlikte, toplu sözleşme rejiminden yararlanma bakımından memuriyet statüsüne kıyasla daha sınırlı bir konumdadır.

Bu bağlamda sözleşmeli personel bakımından iş güvencesi ile kadro güvencesi kavramlarının örtüşmediği; sözleşmenin devamına ilişkin sınırlı bir koruma bulunsa dahi, memuriyette olduğu gibi kadro temelli bir güvence sağlanmadığı görülmektedir.

8. YERLEŞTİRME VE GÖREV SÜRESİ 

Yurt dışı sözleşmeli personelin yerleştirilmesi, doğrudan belirli bir yurt dışı temsilciliğe yapılır. Personelin görev yeri, bireysel hizmet sözleşmesinde açıkça gösterilir.

Görev süresi genellikle bir ila üç yıl arasında belirlenmekte olup, hizmet ihtiyacının devam etmesi hâlinde sözleşmenin yenilenmesi mümkündür. Ancak sözleşmenin yenilenmesi, personel açısından kazanılmış hak teşkil etmez ve idarenin takdirine bağlıdır. Bu yönüyle görev süresi, memuriyet sistemindeki zorunlu rotasyon ve süreklilik esaslarından ayrılmaktadır.

8.1.KARİYER DİPLOMATİK PERSONELLE KARŞILAŞTIRMA

Yurt dışı sözleşmeli personel;

• meslek memuru veya konsolosluk ve ihtisas memuru statüsünde değildir,
• kariyer diplomatik personelin yerine geçmez,
• bu personeli tamamlayıcı ve destekleyici bir rol üstlenir.

Bu statü, uzun vadeli diplomatik kariyer anlayışından ziyade, belirli bir ihtiyaca yönelik, görev odaklı ve süreli kamu hizmeti anlayışına dayanır. Bu yönüyle yurt dışı sözleşmeli personel, Dışişleri teşkilatının kurumsal sürekliliğini sağlayan yardımcı bir insan kaynağı unsuru olarak değerlendirilmelidir.

8.2. UYGULAMADA KARŞILAŞILAN SORUNLAR

Yurt dışı sözleşmeli personel statüsü, mevzuatta öngörülen çerçeveye rağmen uygulamada çeşitli yapısal sorunlar barındırmaktadır. Bu sorunlar, sözleşmeli istihdamın esnekliği ile personelin hukuki ve fiilî güvenceleri arasındaki dengenin her zaman sağlanamamasından kaynaklanmaktadır.

a) Sözleşme Yenileme Belirsizliği

Yurt dışı sözleşmeli personelin sözleşmeleri belirli süreli olarak akdedilmekte olup, sözleşmenin yenilenmesi kazanılmış bir hak teşkil etmemektedir (657 sayılı Kanun m.4/B). Bu durum, uygulamada personel açısından ciddi bir gelecek belirsizliği yaratmaktadır.

Sözleşmenin yenilenip yenilenmeyeceği; temsilciliğin ihtiyaçları, bütçe imkânları ve idarenin takdiri gibi unsurlara bağlı olduğundan, personel uzun süreli yaşam ve kariyer planlaması yapmakta zorlanabilmektedir. Özellikle görev süresi sonunda sözleşmenin yenilenmemesi hâlinde, personelin ani biçimde görevden ayrılması ve görev yapılan ülkeden kısa sürede dönmesi gerekebilmektedir.

Örnek:
Aynı temsilcilikte iki dönem görev yapan bir sözleşmeli personelin, üçüncü dönem için sözleşmesinin yenilenmemesi hâlinde, performans veya disiplin yönünden bir olumsuzluk bulunmasa dahi görevine son verilebilmektedir. Bu durum, sözleşmeli statünün süreklilik sağlamadığını göstermektedir.

b) İş Güvencesinin Sınırlı Olması

Yurt dışı sözleşmeli personel, klasik memuriyet rejiminde olduğu gibi kadro güvencesine sahip değildir. Sözleşmenin belirli süreli olması ve yenilemenin idarenin takdirine bağlı bulunması, iş güvencesini önemli ölçüde sınırlamaktadır.

Her ne kadar sözleşmeli personel kamu hizmeti görse de, sözleşmenin sona ermesi hâlinde memuriyette olduğu gibi göreve devam hakkı doğmamaktadır. Bu durum, personelin hukuki statüsünün memuriyet rejiminden ayrıldığı temel noktalardan biridir.

Örnek:
Hizmet ihtiyacının ortadan kalktığı gerekçesiyle sözleşmesi yenilenmeyen bir personel bakımından, idarenin bu kararı yargısal denetime konu edilebilse dahi, fiilen göreve devam güvencesi sağlanamamaktadır.

c) Yurt Dışı Yaşam Koşullarının Zorluğu

Yurt dışı sözleşmeli personel, görev yaptığı ülkenin sosyal, ekonomik ve kültürel koşullarına doğrudan maruz kalmaktadır. Yüksek yaşam maliyetleri, güvenlik riskleri, sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan güçlükler ve aile bireylerinin uyum sorunları, uygulamada sıkça karşılaşılan sorunlar arasındadır.

Bu zorluklar, sözleşmeli personelin mali ve sosyal haklarının sınırlı olması nedeniyle daha da belirgin hâle gelebilmektedir. Özellikle bazı ülkelerde yerel sosyal güvenlik ve sağlık sistemlerine tabi olunması, personelin Türkiye’deki sistemle bağının zayıflamasına yol açabilmektedir.

Örnek:
Sağlık altyapısının yetersiz olduğu bir ülkede görev yapan sözleşmeli personelin, ciddi bir sağlık sorunu yaşaması hâlinde, hem tedaviye erişim hem de sözleşmenin devamı bakımından belirsizliklerle karşılaşması mümkündür.

d) Kariyer İlerleme İmkânının Bulunmaması

Yurt dışı sözleşmeli personel statüsü, yapısı gereği uzun vadeli bir kariyer sistemi öngörmemektedir. Bu personel için derece–kademe ilerlemesi, görevde yükselme veya hiyerarşik terfi mekanizmaları bulunmamaktadır.

7433 sayılı Kanun ile getirilen üç yıl sonunda memur kadrosuna atanma imkânı, yalnızca belirli koşulları sağlayan ve Cumhurbaşkanınca belirlenen pozisyonlarla sınırlı olduğundan, genel bir kariyer güvencesi sağlamamaktadır. Bu durum, sözleşmeli personelin mesleki gelişimini sınırlayan önemli bir unsur olarak öne çıkmaktadır.

Örnek:
Uzun süre aynı unvanla görev yapan bir sözleşmeli personelin, bilgi ve tecrübesi artsa dahi statü veya unvan bakımından ilerleme imkânı bulunmamakta; bu da personelin motivasyonu üzerinde olumsuz etki yaratabilmektedir.

9.SONUÇ

Yurt dışı sözleşmeli personel, Dışişleri Bakanlığının yurt dışı teşkilatında idari ve teknik sürekliliği sağlayan, esnek ve görev odaklı bir personel grubudur. Kadrolu ve kariyer diplomatik personelden farklı bir hukuki rejime tabi olmakla birlikte, temsilciliklerin günlük işleyişinde vazgeçilmez bir işlev üstlenir. 

The post YURT DIŞI SÖZLEŞMELİ PERSONEL NEDİR?  appeared first on Yıldız Hukuk.