3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre, uzman erbaşlar Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde 2 ila 5 yıl arasında değişen sürelerle sözleşmeli olarak görev yaparlar. Bu sözleşmelerin yenilenmesi ve feshedilmesi belirli yasal kurallara ve şartlara bağlanmıştır.

Uzman Erbaş Kimdir?

Mevzuatta uzman çavuş ve uzman onbaşı rütbelerindeki personelin ortak ve yasal adı “uzman erbaş” olarak nitelendirilmektedir.

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’na göre uzman erbaşlar; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesindeki erbaş kadrolarında devamlılık arz eden teknik ve kritik uzmanlık görevlerinde yetişmiş personel ihtiyacını karşılamak maksadıyla sözleşmeli olarak istihdam edilen belirli mesleki donanıma sahip askeri personeldir. Uzman erbaşlar, onbaşı ve çavuş rütbesi taşıyan “asker kişi” sayılırlar.

Uzman erbaş kapsamına giren personelin alt tanımları Kanun’da şu şekilde yapılmıştır:

• Uzman Onbaşı: En az ortaokul veya dengi okul mezunu olup, zorunlu askerlik (muvazzaflık) hizmetini onbaşı rütbesiyle tamamlayan ve askerlik sonrasında teknik ve kritik kadro görev yerlerinde çalıştırılmak üzere istihdam edilen personeldir.
• Uzman Çavuş: En az ortaokul veya dengi okul mezunu olup (genellikle lise veya dengi okul mezunu olurlar), zorunlu askerlik hizmetini çavuş rütbesiyle tamamlayan veya şartları sağlayarak uzman onbaşılıktan uzman çavuşluğa terfi ettirilen personeldir.

Uzman erbaşlar, meslek hayatlarına idare ile en az iki yıl, en fazla beş yıl süreli sözleşme imzalayarak başlarlar ve T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilirler. Yasal şartları ve sağlık niteliklerini korudukları sürece sözleşmeleri uzatılarak görevlerine devam ederler.

Uzman Erbaş Sözleşme Yenileme Şartları Nelerdir?

Sözleşme süresi sona eren uzman erbaşların görevlerine devam edebilmeleri için sözleşmelerinin yenilenmesi gerekmektedir. Sözleşmenin yenilenebilmesi için personelin aşağıdaki şartları sağlaması zorunludur:

• Başvuru Süresi: Yurt içinde görev yapan uzman erbaşların sözleşme bitimine en az 3 ay kala, yurt dışında görev yapanların ise en az 6 ay kala hizmet süresini uzatmak istediklerine dair dilekçe ile müracaat etmeleri gerekir.
• Sicil Notu: Almış oldukları son sicil notunun, sicil tam notunun yüzde altmışı (%60) veya daha üzerinde olması şarttır.
• Kadronun Durumu: Fiili kadroda boşluk (münhal) bulunması gerekmektedir.
• Sağlık Durumu: Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nde belirtilen sağlık niteliklerine sahip olmaları (örneğin “Uzman erbaş olur” raporu almaları) zorunludur.

Uzman Erbaş Sözleşmesinin Bitiminin 3 Ay Öncesinde Yenileme Dilekçesi Vermezse Sözleşmesi Feshedilebilir mi?

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ve ilgili mevzuata göre, uzman erbaşların sözleşmelerinin yenilenebilmesi için taahhüt ettikleri sürenin bitimine en az 3 ay kala (yurt dışı geçici göreve gidecekler için 6 ay kala) hizmet süresini uzatmak istediklerine dair bir dilekçe ile birliğine müracaat etmiş olmaları yasal bir şarttır. Uygulamada, bu 3 aylık süre kuralına uyulmaması ve zamanında dilekçe verilmemesi halinde sözleşmenin feshedildiği durumlarla karşılaşılmaktadır.

Ancak, kanunda öngörülen bu 3 aylık süre zarfında müracaat edilmemesi durumunda sözleşmenin feshedilip edilemeyeceği hususu yargıya taşınmış ve bu konuda uzman erbaşlar lehine emsal bir karar verilmiştir.

Emsal yargı kararına göre; idarenin, salt sözleşme bitiminin 3 ay öncesinde yenileme dilekçesi verilmemesini gerekçe göstererek sözleşmeyi feshetmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır. Bu karar doğrultusunda, idarenin sadece dilekçenin 3 ay önceden verilmemiş olmasını dayanak göstererek sözleşmeyi tek taraflı feshedemeyeceği açıkça belirtilmiştir.

Sözleşmesi bu gerekçeyle veya hukuka aykırı başka bir şekilde feshedildiğini düşünen uzman erbaşlar, feshin kendilerine tebliğ edilmesinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde yürütmeyi durdurma talepli bir iptal davası açarak haklarını arayabilirler.

Uzman Erbaşın Kendi İsteğiyle Sözleşmesini Sona Erdirmesi /İstifa Halleri Nelerdir?

Uzman erbaşların tek taraflı olarak diledikleri zaman istifa etme hakları kural olarak bulunmamaktadır; ancak belirli durumlarda kendi istekleriyle sözleşmelerini sona erdirebilirler:

1. Sözleşmenin imzalanmasından sonraki ilk 5 aylık intibak dönemi içerisinde ayrılmak istemeleri.
2. Sözleşme süresi bittiğinde kendi istekleriyle yeni sözleşme imzalamamaları.
3. İstihdam edildikleri kadronun kaldırılması veya sınıf değiştirme durumları.
4. Astsubaylığa geçiş sınavlarında başarısızlık hali.

Bu 4 durum haricinde uzman erbaşlar sözleşmelerini kendi istekleriyle son erdiremezler. Bu duruma ilişkin, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) Birinci Daire, 22.02.2005 gün ve Esas: 2004/1066, Karar: 2005/125 numaralı kararında; “emeklilik hakkını elde etmiş ancak sözleşme süresi henüz tamamlanmadığı için emeklilik istemi kabul edilmeyen bir uzman erbaş hakkında, davalı idarece emeklilik isteminin kabul edilmemesine yönelik olarak tesis edilen işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu sonucuna varmıştır.”

Sözleşmenin imzalanmasından sonra ilk 5 aylık intibak dönemi içerisinde ayrılmak isteyen uzman çavuşların;

• Sözleşmesi feshedilerek, TSK’den ilişiği kesilir.
• Peşin ödenen aylık ve diğer tüm özlük hakları geri alınır.

İdare Tarafından Sözleşmenin Feshedilmesi Nedenleri Nelerdir?

İdare, uzman erbaşların sözleşmelerini süresi bitmeden önce belirli kanuni gerekçelere dayanarak tek taraflı feshedebilir. Başlıca fesih sebepleri şunlardır:

• Sağlık ve Hava Değişimi: Son bir yıl içerisinde (tedavi süresi hariç) alınan hava değişimi ve istirahat sürelerinin toplamının 3 ayı geçmesi durumunda sözleşme feshedilir. (Ancak bu durum görev başındaki kazalar, terör eylemleri veya meslek hastalıkları nedeniyle oluşmuşsa iyileşinceye kadar ilişik kesilmez). Ayrıca “Görev yapamaz” şeklinde sağlık kurulu raporu alınması da fesih sebebidir.
• Görevde Başarısızlık ve İstifade Edilememe (Kanun m. 12/c): Atandıkları kadro ile ilgili 3 aydan uzun süreli kurslarda başarısız olanların, atış, spor ve operasyon gibi faaliyetlerde ikazlara rağmen istenen düzeye ulaşamayanların sözleşmeleri feshedilir. Kanunun 12/c maddesi kapsamında; gelirinin çok üstünde aşırı borçlanmayı alışkanlık haline getirenler, uyuşturucu madde kullananlar, mazeretsiz olarak bir sözleşme yılında 7 gün ve daha uzun süre göreve gelmeyenler, intihara teşebbüs edenler ve askerliğin manevi şahsiyetine zarar veren ahlak dışı fiillerde bulunanların sözleşmeleri somut belge ve tutanaklarla kanıtlanmak şartıyla feshedilir.
• Disiplin Cezaları: Son bir yıl içinde disiplin mahkemeleri veya amirlerince toplam 30 günden fazla hürriyeti bağlayıcı disiplin cezası alanların ya da son bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam 8 defa veya daha fazla disiplin cezası alanların ilişiği kesilir.
• Suç ve Mahkumiyet: Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar, yüz kızartıcı suçlar (zimmet, rüşvet, hırsızlık, cinsel saldırı vb.), firar, üste fiilen taarruz ve emre itaatsizlikte ısrar gibi suçlardan mahkum olanların sözleşmesi; verilen ceza ertelense veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verilse dahi feshedilir. Taksirli suçlar (kaza vb.) hariç olmak üzere diğer suçlardan 30 günden fazla, taksirli suçlardan ise 6 ay veya daha fazla hapis cezası alanların da sözleşmesi feshedilir.
• Güvenlik Soruşturması: Görevdeki personelin veya adayların güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmalarının olumsuz sonuçlanması durumunda sözleşmeleri feshedilir.
• Diğer Sebepler: İzinsiz olarak yabancı uyruklu kişilerle evlenmek veya Türk vatandaşlığını kaybetmek de fesih sebebidir.

Sözleşmenin Feshi Usul ve Yetki Prosedürü Nasıl İşler?

Uzman erbaşların sözleşmelerinin feshi ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nden (TSK) ilişiklerinin kesilmesi işleminde usul ve yetkili makamlar personelin görev yaptığı birliğe göre belirlenmektedir.

Sözleşme Feshinde Yetkili Makamlar Kimlerdir?

Sözleşmelerin feshedilerek personelin ilişiğinin kesilmesinde yetkili amir ve komutanlıklar şunlardır:

• Tugay, bağımsız tugay, tümen, bölge (ve eşidi) komutanlıklarında veya eşidi kurum amirliklerinde bizzat bu komutanlar veya amirler.
• Ordu ve kolorduya (ve eşidi) doğrudan bağlı birlikler ile eşidi kurum amirlikleri için kurmay başkanları.
• Kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ile Millî Savunma Bakanlığına doğrudan bağlı birlikler için personel başkanları veya yetki verilen komutanlıklar.
• Sahil Güvenlik Komutanlığında ise Sahil Güvenlik Komutanlığı.

Fesih Usulü ve İşleyişi

Yetkili makamlar tarafından sözleşmenin feshedildiği karara bağlandığında, bu durum ilgili kuvvet komutanlığına, Jandarma Genel Komutanlığına ve personelin ilgili amirine bildirilir. Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde gerçekleşen bir fesih ise ilgili birlik komutanlığına iletilir.

Sözleşme fesih kararının uzman erbaşa tebliğ edilmesinin ardından, yapılması gereken devir-teslim ve diğer idari işlemler yerine getirilir. Bu işlemlerin bütünüyle tamamlanması neticesinde ilişik kesme işlemi ve sözleşme feshi tamamlanmış olur.

Önemli Bir Sonuç: Yeniden İstihdam Yasağı Kanunun amir hükmü gereğince; her ne sebeple olursa olsun sözleşmesi feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşlar, bir daha tekrar Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesine alınmazlar. Ancak kendi isteğiyle sözleşme yenilemeyen veya sağlık gerekçesiyle mesleği bırakmak zorunda kalan personelin yeniden TSK’ya dönüp dönemeyeceği hususu yargısal (dava konusu) bir uyuşmazlık alanı yaratabilmektedir.

Sözleşme Feshi Halinde Tazminat (İkramiye) Hakkı Nasıl Alınır?

Kendi kusuru olmaksızın sözleşmesi yenilenmeyenlere, hizmet süreleri bitip kendi isteğiyle ayrılanlara veya sağlık ile kadro yetersizliği gibi nedenlerle ilişiği kesilenlere her hizmet yılı için belirli bir oranda ikramiye (tazminat) ödenir. Ancak, disiplinsizlik, ahlaki nedenler veya suç mahkumiyeti gibi kendi kusurundan kaynaklanan nedenlerle idare tarafından sözleşmesi feshedilen uzman erbaşlara bu ikramiye ödenmez.

Sözleşme Feshinin İptali Davası – Hukuki Süreç Nasıl İşler?

Sözleşmesi hukuka aykırı, keyfi veya somut delillere dayanmadan feshedildiğini düşünen uzman erbaşlar idari yargıya başvurabilir.

• İdare tarafından tebliğ edilen fesih veya yenilememe kararının bildirilmesinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde “İptal Davası” açılmalıdır. Bu 60 günlük süre hak düşürücü süredir.
• Dava açılırken mahkemeden “Yürütmeyi Durdurma” talep edilebilir. Yürütme durdurma kararı alınırsa uzman erbaş dava sonuçlanana kadar görevine dönebilir.
• Davanın kazanılması halinde uzman erbaş görevine iade edilir ve mahrum kaldığı tüm maaş, SGK ve özlük hakları geçmişe dönük olarak topluca ödenir.

Sözleşmenin Yenilenmemesi

Uzman erbaşlar, sözleşme süresinin bitiminde terhis edilirler. Bunlardan sözleşmelerinin yenilenmesini isteyenlerin istekleri, müteakip sözleşme süreleri bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak kaydıyla, aşağıdaki şartlar altında kabul edilir:

• Taahhüt ettiği sürenin bitimine en az üç ay kala (yurt dışı geçici göreve gidecek uzman erbaşlar için altı ay kala) hizmet süresini uzatmak istediğine dair bir dilekçe ile müracaat etmiş olmak,
• Almış oldukları son sicil notu, sicil tam notunun yüzde altmış (%60) ve daha yukarısında olmak,
• Fiilî kadroda münhal bulunmak,
• İstihdam edildikleri veya edilecekleri kadronun görev özelliklerine göre sınıf ve branşları ile ilgili 8/10/1986 tarihli ve 86/11092 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde belirtilen sağlık niteliklerine sahip olmak.
• 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında malul olan isteklilerden, bilgi ve tecrübelerinin sınıfı için faydalı olması ve fiziki noksanlıklarını kapatabilmesi şartıyla mensup olduğu Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı ile Genelkurmay Başkanlığınca uygun görülenler için istihdam edilecekleri kadronun sağlık niteliklerini taşımak şartıyla sözleşmeleri yenilenebilir. Belirtilen şartların mevcut olmaması halinde ise sözleşmenin yenilenmesi söz konusu olmayacaktır. (Yönetmelik madde 12)

Sözleşmesi Feshedilen Uzman Erbaşlar Ne Yapmalı?

Sözleşmesi feshedilen uzman erbaşlar görevlerine geri dönebilmeleri için sözleşme fesih işleminin iptali için idari yargıda idari işlemin iptali davası açmaları gerekmektedir. Nitekim sözleşmesi feshedilen uzman erbaşlara terhis belgesi tebliğ edilir. Bu terhis belgesinde sözleşmenin feshedildiği tarih ile sözleşmesinin feshedilme gerekçesi yazar. Uzman erbaş bu gerekçe ile ilişiğinin kesildiğini öğrendiği tarihten itibaren 60 gün içinde idari işlemin iptali için dava açmalıdır. Sözleşmesinin feshedilme gerekçesinin hukuka aykırı olduğunu kanıtlamalıdır. Bu süre hak düşürücü süredir, süresi içerisinde başvurulmadığı takdirde hak kaybı yaşanacaktır. Davanın kazanılması sonucunda sözleşmesi feshedilen uzman erbaşların görevlerine geri dönüşü sağlanacak; davanın kazanılmasından sonraki 30 gün içinde atandıkları yerlere katılış yapacaklardır.

Sözleşmesi feshedilen uzman erbaşlar idari davayı kazanmaları durumunda dava süresince mahrum kaldığı tüm parasal ve özlük hakları alacaktır. Örnek olarak dava 12 ay sürdüyse 12 aylık maaş, SGK, rütbe gibi tüm hakları çalışıyor gibi hak kazanacaktırlar. Bu nedenle alanında uzman idare hukuku avukatı ile davalarını yürütmeleri son derece önemlidir.

Haklarınızı doğru şekilde öğrenmek, süreci bilinçli yürütmek ve olası riskleri en aza indirmek adına profesyonel hukuki destek almak her zaman en sağlıklı yaklaşımdır. Genel hukuk alanında danışmanlık ve detaylı bilgi için Avukat Osman Yıldız ile iletişime geçebilir, somut durumunuza uygun değerlendirme ve yönlendirme talep edebilirsiniz. Doğru zamanda alınan doğru hukuki destek, sürecin en güçlü güvencesidir.

The post UZMAN ERBAŞ SÖZLEŞME YENİLEME VE FESİH appeared first on Yıldız Hukuk.