Kamu hizmetlerinin sürekli ve düzenli bir biçimde yürütülmesi, devletin asli görevleri arasındadır. Bu kapsamda kamu hizmetini ifa eden devlet memurlarının hukuki statüsü, çalışma koşulları, hakları ve tabi oldukları yasaklar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) ile güvence altına alınmıştır. Bir avukatlık bürosu olarak memur hukuku ve idare hukuku kapsamında sıklıkla karşılaştığımız bu konuları detaylı bir rehber olarak aşağıda bilginize sunuyoruz.

Memurların Çalışma Şartları ve Mesai Düzeni Nasıldır?

Devlet memurları için günlük ve haftalık çalışma saatleri yasayla net bir şekilde belirlenmiştir:

• Haftalık Çalışma Süresi: Memurların haftalık çalışma süresi kural olarak 40 saattir.
• Hafta Tatili: Bu süre, Cumartesi ve Pazar günleri tatil olacak şekilde düzenlenir.
• Günlük Mesai Saatleri: Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile öğle dinlenme süreleri; merkezde Cumhurbaşkanınca, illerde ise Valiler tarafından hizmetin ve bölgenin özelliklerine göre belirlenir.
• Hamile ve Engelli Personel: Kadın memurlara, tabip raporunda belirtilmesi şartıyla hamileliğin 24. haftasından önce, her halükarda hamileliğin 24. haftasından itibaren ve doğumdan sonraki 2 yıl boyunca gece nöbeti ve gece vardiyası verilemez. Engelli memurlara da kendi istekleri dışında gece nöbeti yaptırılamaz. Ayrıca engelli memurların günlük mesai başlangıç ve bitiş saatleri, iklim ve ulaşım şartlarına göre mülki amirlerce farklı belirlenebilir.

Memurların İzin Hakları Nelerdir?

Dinlenmek anayasal bir haktır ve 657 sayılı Kanun memurlara geniş kapsamlı izin hakları tanımıştır.

A. Yıllık İzin

Hizmet süresi 1 yıldan 10 yıla kadar (10 yıl dâhil) olan memurlara 20 gün, 10 yıldan fazla olan memurlara ise 30 gün yıllık izin hakkı tanınır. Yıllık izinler amirin uygun bulacağı zamanlarda peş peşe veya kısım kısım kullanılabilir. Birbirini izleyen en fazla iki yılın izni bir arada kullanılabilir; önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer. Öğretmenler yaz tatillerinde izinli sayıldıklarından kendilerine ayrıca yıllık izin verilmez.

B. Mazeret İzinleri

• Analık (Doğum) İzni

  • Kadın memura doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta analık izni verilir. Çoğul gebeliklerde doğum öncesine 2 hafta eklenir.

• Süt İzni

  • Kadın memurlara analık izni bitiminden itibaren ilk altı ayda günde 3 saat, ikinci altı ayda günde 1,5 saat süt izni verilir. Bu iznin saatlerini memur kendisi belirler.

• Babalık İzni

  • Eşi doğum yapan erkek memura isteği üzerine 10 gün babalık izni verilir.

• Ölüm ve Evlilik İzni

  • Memurun kendisinin veya çocuğunun evlenmesi ile; memurun eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümü hallerinde 7 gün izin verilir.

• Engelli Çocuk İzni

  • En az %70 oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun hastalanması halinde memura (ana veya babadan sadece biri kullanmak kaydıyla) yılda 10 güne kadar mazeret izni verilir.

• Diğer (Amir İnsiyatifindeki) Mazeret İzinleri

  • Belirtilen mazeretler dışında amirin onayıyla memura bir yıl içinde toptan veya parça parça en fazla 10 gün mazeret izni verilebilir.

C. Hastalık ve Refakat İzni

Kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda memura 18 aya kadar, diğer hastalıklarda ise 12 aya kadar maaşlı hastalık izni verilir. Bu süreler sonunda iyileşme olmazsa süre bir katına daha uzatılır, yine iyileşme olmazsa emeklilik işlemleri başlatılır. Memurun bakmakla yükümlü olduğu eşi, çocuğu, ana, baba veya kardeşinin ağır bir kaza veya hastalık geçirmesi ve refakat edilmediği takdirde hayati tehlike oluşacağının sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi halinde 3 aya kadar refakat izni verilir, gerektiğinde bu süre bir katına kadar (toplam 6 ay) uzatılır.

D. Aylıksız İzin (Ücretsiz İzin)

Memurlar kanunda sayılan durumlarda aylıksız izne ayrılabilirler. Doğum yapan veya evlat edinen memurlar (veya eşleri) 24 aya kadar, hastalık refakat izni kullananlar sürenin bitiminde 18 aya kadar aylıksız izin talep edebilir. Ayrıca 5 hizmet yılını dolduran memurlara memuriyet hayatları boyunca en fazla iki defada kullanılmak üzere toplam 1 yıla kadar aylıksız izin hakkı tanınmıştır.

Memurların Mali ve Sosyal Hakları Nelerdir?

Memurların maaş ve ödenek rejimleri anayasal güvence altındadır ve kanunla düzenlenir.

SOSYAL HAKLAR

• Aylık (Maaş) Hakkı

  • Memurlara hizmetleri karşılığında her ayın başında (15’inde) peşin olarak maaş ödenir. Emekliye ayrılma veya ölüm halinde peşin ödenen bu maaş geri alınmaz.

• Zam ve Tazminatlar

  • Memurların ifa ettikleri görevin niteliği, riski ve zorluğuna göre; iş güçlüğü zammı, iş riski zammı, eleman teminindeki güçlük zammı ve mali sorumluluk zammı gibi ödemeler yapılır. Ayrıca Özel Hizmet Tazminatı, Adalet Hizmetleri Tazminatı, Emniyet Hizmetleri Tazminatı gibi ek ödemeler maaşlara yansıtılır.

• Fazla Çalışma Ücreti

  • Kamu hizmetinin gereği olarak normal çalışma saatleri dışında çalıştırılan memurlara, saat başına Cumhurbaşkanınca belirlenen miktarda fazla çalışma ücreti ödenir. Ücret verilmemesi durumunda memura her 8 saatlik fazla mesai karşılığında 1 gün izin verilir.

• Emeklilik Yardımı Nedir? -Madde 187

Devlet memurlarının emeklilik ve malûllük hallerinde kendilerinin, ölümleri halinde dul ve yetimlerinin sahip bulundukları haklar emeklilik kanunlarıyla düzenlenir.

• Aile Yardımı Ödeneği –Madde 202

Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 2134, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı) aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Ancak ikiden fazla çocuk için aile yardımı ödeneği verilmez. (mülga cümle 6111/117)

Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir.

Bu fıkrada yer alan gösterge rakamlarını 3 katına kadar artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.

Dul memurların çocukları için yukarıki fıkralar hükmü uygulanır.

Boşanma veya ayrılık vukuunda mahkeme bu yardımın hangi tarafa ve ne oranda verileceğini de kararında belirtir.

Devlet memurunun, geçimini sağladığı üvey çocukları için de bu ödenek verilir.

Ödeme Usulü Nasıldır?-Madde 203

Aile yardımı ödeneği Devlet memurlarına her ay aylıklariyle birlikte ödenir.

Karı ve kocanın her ikisi de memur iseler bu ödenek yalnız kocaya verilir.

Aile yardımı ödenekleri hiç bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ödenir ve borç için haczedilemez.

Memur Aile Yardımı Ödeneğine Ne Zaman Hak Kazanır? – Madde 204

Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır.

Memur Aile Yardımı Ödeneğini Hakkı Ne Zaman Kaybeder? -Madde 205

Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneği hakkını eşinden boşanma veya eşinin ölümü, çocuk için ödenen yardım ödeneği hakkını da çocuğun ölümü veya 206 ncı maddedeki hallerin vukuunu takip eden ay başından itibaren kaybeder.

Çocuk İçin Aile Yardımı Ödeneği Verilmeyecek Haller Nelerdir? – Madde 206

Aşağıdaki hallerde çocuklar için aile yardımı ödeneği verilmez:

1. Evlenen çocuklar,

2. 25 yaşını dolduran çocuklar (25 yaşını bitirdiği halde evlenmemiş kız çocukları ile çalışamayacak derecede malûllükleri resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilenler için süresiz olarak ödeneğin verilmesine devam olunur.

3. Kendileri hesabına ticaret yapan veya gerçek veya tüzel kişiler yanında her ne şekilde olursa olsun menfeat karşılığı çalışan çocuklar (Öğrenim yapmakta iken tatil devresinde çalışanlar hariç),

4. Burs alan veya Devletçe okutulan çocuklar.

• Doğum Yardımı Ödeneği Nedir?-Madde 207

  Devlet memurlarından çocuğu dünyaya gelenlere 2500 gösterge rakamının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktarda doğum yardımı ödeneği verilir.(2)

  Ana ve babanın her ikisi de Devlet memuru iseler ödenek yalnız babaya verilir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği yapılan doğum yardımı ödeneği daha yüksek ise, memur olan eşe ayrıca doğum yardımı ödeneği ödenmez, daha düşük ise yalnız aradaki fark ödenir.

  Mahkemelerce verilen ayrılık süresi içinde doğan çocuklar için bu yardım anaya verilir.

  Doğum yardımı Ödeneği hiç bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ve ödeme emri aranmaksızın saymanlarca derhal ödenir. Bu yardım borç için haczedilemez.

• Ölüm Yardımı Ödeneği Nedir?-Madde 208

  Devlet memurlarından: memur olmayan eşi ile  ikiden fazla dahi olsa aile yardımı ödeneğine müstehak çocuğu ölenlere en yüksek Devlet memuru aylığı (ek gösterge dahil) tutarında, memurun ölümü halinde sağlığında bildiri ile gösterdiği kimseye, eğer bildiri vermemiş ise eşine ve çocuklarına, bunlar yoksa ana ve babasına, bunlar da yoksa kardeşlerine en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) iki katı tutarında, ölüm yardımı ödeneği verilir.

  Ölüm yardımı ödeneği, hiçbir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ve ödeme emri aranmaksızın saymanlarca derhal ödenir. Bu yardım borç için haczedilemez.

  Yurt dışında sürekli görevde bulunan memurlara verilecek ölüm yardımı ödeneğinde 156 ıncı maddede yazılı katsayı uygulanmaz.

• Cenaze Giderleri -Madde 210

  Devlet memurlarının ölümü halinde cenaze giderleri (cenazenin başka yere nakil dahil) kurumlarınca ödenir. Sürekli veya geçici görevle veyahut 78 inci maddeye göre yurt dışında bulunan Devlet memurlarından ölenlerin ve yurt dışında sürekli görevlerde bulunanların eşleri, bakmakla yükümlü oldukları ana, baba ve (…) (2) çocuklarının cenazelerini yurda getirmek için yapılması zorunlu olan giderler kurumlarınca karşılanır.

  209 uncu madde ile bu madde hükümleri Maliye ve Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlıklarının görüşleri alınmak suretiyle Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak yönetmeliğe göre uygulanır.

• Giyecek Yardımı Madde 211

  Devlet memurlarından hangilerinin ne şekilde giyecek yardımından faydalanacakları Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlıyacakları bir yönetmelik ile tesbit olunur.

• Yiyecek Yardımı -Madde 212

  Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlıyacakları bir yönetmelik ile tesbit olunur.

• Hastalık ve Analık Sigortası

  • Hastalık ve Analık Sigortası Devlet memurlarının hastalık, analık, görevden doğan kaza ve meslek hastalıkları durumunda gerekli sosyal sigorta yardımları sağlanır,. Bu hak sadece memuru değil; eşlerini, bakmakla yükümlü oldukları ana, baba ve çocuklarını, hatta emekli/malullük aylığı alanlar ile dul ve yetim aylığı alanları ve onların aile fertlerini de kapsar. Bu sigortalardan sağlanan yardımlar, genel sosyal sigorta rejiminin sunduğu haklardan daha az olamaz

• Yeniden İşe Alıştırma (Rehabilitasyon)

  Malullük aylığı bağlanan memurlardan, çalışma gücünün artırılabileceği (iyileşebileceği) umulanlar, eski sınıflarında veya yeni bir sınıf/meslekte tekrar çalışabilmelerini sağlamak amacıyla işe alıştırma uygulamalarına tabi tutulabilirler

• Devlet Memurları için Konut

Memurların lüzum ve zaruret görülen yerlerdeki kiralık konut ihtiyaçları, bütçeye her yıl konulacak ödeneklerle oluşturulan bir fondan karşılanır. Ayrıca, T.C. Emekli Sandığına tabi hizmeti 10 yıl ve daha fazla olan memurlara, istekleri üzerine Toplu Konut Fonundan özel şartlarla ve öncelikle konut kredisi verilebilir.

• Öğrenim Bursları ve Yurtları

  Mahrumiyet yerlerinde görev yapan memurların, çocuklarının okuması gereken orta dereceli bir okulun bulundukları yerde olmaması durumunda özel bir hakları vardır. Memur, çocuğunu yatılı bir okulda okutmak isterse pansiyon ücretlerinde indirimden faydalanır. İndirim, bütçe kanunu ile belirlenen asgari pansiyon ücretinin her çocuk için %50’si oranındadır ve aradaki fark devlet bütçesinden karşılanır. Ancak sınıfta kalan çocuklar, aynı sınıfın tekrar edildiği yıl için bu haktan faydalanamazlar

KADEME İLERLEMESİ VE AYLIĞI

Devlet Memurlarının Kademe ilerlemeleri bulunduğu kademede en az bir yıl fiilen çalışması ve bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunması şartı ile kendiliğinden yapılır. Aday memurların asaletleri tasdik edilinceye kadar kademe ilerlemesi uygulanmaz.

nKademe aylığı 36 ncı maddede gösterilen sınıflara ait genel gösterge tablosundaki derecelere dahil kademelerden her biri için tespit edilen gösterge rakamına tekabül eden aylıktır.

DERECE YÜKSELMESİ VE AYLIĞI:

Derece yükselmesi yapılabilmesi için üst derecelerden boş kadronun bulunması, derece içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3. kademesinde 1 yıl bulunmuş olması, kadronun tahsisi için öngörülen niteliklerinin elde edilmiş olması gereklidir.

Kadrosuzluk sebebi ile derece yükselmesi yapamayan memurların öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri tavanı geçmemek üzere kazanılmış hak aylıkları işgal etmekte oldukları kadroların 1 üst derecesine yükseltilebilir.

Derece aylığı 36 ncı maddede yer alan sınıflara ait genel gösterge tablosundaki derecelerin her birinin muhtevi bulunduğu yatay kademe aylıklarını topluca ifade eder.

DERECELERİN İLK VE EN YÜKSEK KADEME AYLIKLARI: Madde 151

Gösterge tablosunda yer alan derecelerden her birindeki 1 inci kademe göstergesine tekabül eden miktar o derecenin ilk kademe aylığını; aynı derecenin son kademe göstergesine tekabül eden miktar da o derecenin en yüksek kademe aylığını gösterir.

Memur Aylıklarının Bazı Özellikleri

• Kazanılmış Hak Aylığı: 657 Sayılı DMK 36.maddesine göre öğrenim durumuna göre giriş derecesi ve kademesi kazanılmış hak aylık derecesini ifade etmektedir.
• Emekli Müktesep Aylığı: Memurun emekli keseneğine esas olan aylık derecesidir.
• Görev Aylığı: Memurun fiilen almakta olduğu aylıktır.
• Taban Aylığı: 1000 gösterge rakamının Taban aylık katsayısı ile çarpımıdır.
• Kıdem Aylığı: Memurun çalıştığı her yıl için 20 gösterge rakamı ile katsayı çarpımı tutarıdır.(25 yıldan fazla süreler dikkate alınmamaktadır.)
• Tazminat Göstergesi: 375 Sayılı KHK ve 666 Sayılı KHK Mevzuatına göre ödenen Özel Hizmet Tazminatı ve Ek Ödeme tutarlarından oluşmaktadır.
• İş Güçlüğü Zammı, İş Riski Zammı, Temininde Güçlük Zammı, Mali Sorumluluk Zammı

Maaş Kalemleri Nasıl Hesaplanır?

Aylık Ne Zaman Ödenir?

Madde 164 Memurlara aylıkları her ayın başında (15’i) peşin ödenir. Emekliye ayrılma ve ölüm hallerinde o aya ait peşin ödenen aylık, geri alınmaz.

nSözleşmeli personelin ücretleri sözleşme şartlarına göre; geçici personelin gündelikleri gün hesabıyla hafta veya ay sonlarında ödenir.

Açıktan Atamada Aylığa Hak Kazanma

Bir göreve Açıktan Aday veya Asli Memur olarak atananlar, göreve başladıkları günden itibaren aylığı hak kazanır. Bu suretle göreve başlamada ilk aylık, gün hesabı ile ay sonunda ödenir.

Kademe İlerlemesinde Aylığı Hak Kazanma

Kademe ilerlemesinde Devlet Memuru bu ilerlemeyi hak ettiği tarihi izleyen ay başından itibaren kademesine ait aylığa hak kazanır.

Görev Yeri Değiştirilen Memurların Aylıkları

Bulundukları yerden başka yerlerdeki görevlere nakledilen memurların aylıkları yeni görev yerinde işe başladıkları tarihi takip eden ay başından itibaren ödenir. Bu durumda olanların son aldıkları aylık için Kurumlar arasında hesaplaşma yapılmaz.

İzin veya Geçici Görevde İken Görev Yeri Değiştirilen Memurların Aylıkları

Madde 170 Kanuni izinlerin kullanılması sırasında veya geçici bir görevde iken asıl görev yeri değiştirilen memurların aylıkları, izin veya geçici görevin sona ermesine kadar eski görev yerlerinde kadro tasarrufundan ödenir.

Sayman ve Sayman Mutemetlerinin Devir Süreleri ve Aylıkları

Madde 171 Hesaplarını, görevi devralanlara devir zorunluluğu bulunan saymanların devir süresi yedi gündür. Devir teslim süresinin aylık ödeme zamanına rastlaması halinde bu aya ait aylıkları eski görev yerinde, kadro tasarrufundan ödenir.

Sayman mutemetleri için devir süresi iki gündür.

Görev Yeri Değiştirilenlerden Eski Görevlerine Devamları Tebliğ  Edilenlerin Aylıkları

Madde 172 Görev yerleri değiştirilen memurlardan görevlerine devamları kurumlarınca yazılı olarak tebliğ edilenlerin aylıkları eski görev yerlerinde kadro tasarrufundan ödenir.

Yolluk Giderleri ve Gündelikleri

Madde 177 Bu Kanun hükümlerine tabi Devlet memurlarından bir görevin ifası için sürekli veya geçici olarak görev yerinden ayrılanların yol giderleri ve gündelikleri, yolluklar hakkındaki özel kanun hükümlerine göre ödenir.

nSözleşmeli olarak çalıştırılanların yol masrafları ile gündelikleri sözleşmelerindeki şartlara göre ödenir.

Sendika Kurma ve Üye Olma Hakkının Sınırları

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 22. maddesi ve Anayasa’nın 51. maddesi uyarınca memurlar ve diğer kamu görevlileri, ortak ekonomik, sosyal ve meslekî hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek amacıyla önceden izin almaksızın sendikalar ile üst kuruluşlar kurma ve bunlara üye olma hakkına sahiptir. Ancak bu hak mutlak olmayıp çeşitli sınırlandırmalara, yasaklara ve özel disiplin rejimlerine tabidir.

Sendika kurma hakkı Anayasal bir güvence olmakla birlikte; ancak millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunla sınırlandırılabilir.

Hangi Kamu Görevlileri Sendikaya Üye Olamaz? (Yasaklı Personel Grupları)

Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu (4688 sayılı Kanun) ile bazı özel kanunlar, belirli memur gruplarının sendikalara üye olmasını yasaklamıştır:

• Aday Memurlar: 4688 sayılı Kanun’un 3. maddesinde kamu görevlisi tanımı, “adaylık veya deneme süresini tamamlamış” olanlar şeklinde yapıldığı için, stajyer veya aday memur statüsünde olan kamu görevlileri sendikaya üye olamazlar.
• Özel Kanunlarla Yasaklananlar: 4688 sayılı Kanun’un 15. maddesinde sayılan kısıtlı personeller haricinde sendikalara üyelik serbesttir. Emniyet ve güvenlik personeline yönelik özel yasaklamalar mevcuttur; örneğin, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu uyarınca Emniyet Teşkilatı mensupları ile çarşı ve mahalle bekçileri sendika veya dernek (spor dernekleri hariç) kurucusu ve üyesi olamazlar. Silahlı kuvvetler mensuplarının da Anayasa’nın 68. maddesine paralel olarak siyasi faaliyette bulunmaları ve sendika kurmaları yasak kapsamındadır.

Toplu Sözleşme Süreci Nasıl İşler?

Anayasa’nın 53. maddesi gereğince kamu görevlilerine idareyle mali ve sosyal hakları belirlemek üzere toplu sözleşme yapma hakkı verilmiştir. Toplu sözleşme sürecinin işleyişi şu şekildedir:

• Taraflar: Süreç, devlet idaresini temsil eden Kamu İşveren Heyeti ile memurları temsil eden, hizmet kolunda en çok üyeye sahip yetkili kamu görevlileri sendikaları ve bunların bağlı bulunduğu konfederasyonlar arasında yürütülür.
• Kapsam: Görüşmelerde memurlara uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye ile doğum, ölüm, aile yardımı ve tedavi yardımları gibi mali ve sosyal haklar karara bağlanır.
• Görüşme Takvimi ve Uyuşmazlık: Toplu sözleşme görüşmeleri her yıl Ağustos ayında (genellikle 15 Ağustos’ta) toplanarak başlar ve en geç on beş gün içinde sonuçlandırılmak zorundadır. Süreç sonunda anlaşma sağlanırsa “mutabakat metni” imzalanır; eğer anlaşma sağlanamazsa durum bir tutanakla imza altına alınır ve uyuşmazlık çözümü için “Uzlaştırma Kurulu”na başvurulur.

Sendikal Eylemlerde Disiplin Yaptırımı ve Yargısal Koruma Nedir?

Sendikal hakların kullanımı esnasında 657 sayılı Kanun’un yasakları ile Anayasal güvenceler arasında önemli bir ayrım bulunmaktadır:

• Kanundaki Yasaklar ve İhraç Cezası: 657 sayılı Kanun’un 26. ve 27. maddeleri uyarınca memurların toplu eylem yapmaları (kasıtlı olarak birlikte görevden çekilmeleri, göreve gelmemeleri, iş yavaşlatmaları) ve grev kararı almaları, greve katılmaları ya da desteklemeleri kesinlikle yasaktır. Memurun ideolojik veya siyasi amaçlarla boykot, işgal, işi yavaşlatma veya grev gibi eylemlere katılması veya bu amaçlarla toplu olarak göreve gelmemesi Devlet Memurluğundan Çıkarma gibi en ağır disiplin cezası ile yaptırıma bağlanmıştır.
• Yüksek Mahkeme (AYM ve Danıştay) Koruması: İdarenin kanundaki eylem/grev yasaklarına dayanarak verdiği disiplin cezaları, son yıllarda yargı içtihatlarıyla daraltılmıştır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu emsal kararlarına göre, memurun üyesi olduğu sendikanın aldığı karar doğrultusunda iş bırakma eylemine katılarak göreve gelmemesi “özürsüz ve izinsiz devamsızlık” olarak değerlendirilemez; bu durum geçerli bir “mazeret” ve yasal bir sendikal hak kullanımıdır.
• Anayasa Mahkemesi (AYM) de benzer şekilde, memurların sendika çağrısıyla bir veya iki gün işe gitmemesi eylemlerine karşılık verilen uyarma veya aylıktan kesme gibi disiplin cezalarını, “demokratik bir toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamadığı” gerekçesiyle Sendika Hakkının (Anayasa m. 51) ihlali olarak kabul etmektedir.
• Ancak Anayasa Mahkemesi’nin koruması sınırsız değildir; yaygın şiddet hareketleri içeren gösterilere katılmak veya bizzat fiili şiddet uygulamak sendikal hak kapsamında korunmaz ve bu durumlarda tesis edilen disiplin cezaları hak ihlali oluşturmaz.

Devlet Memurlarına Getirilen Yasaklar Nelerdir?

Kamu hizmetinin “tarafsızlık” ve “sadakat” ilkeleri çerçevesinde yürütülmesi için memurlara yönelik katı yasaklar öngörülmüştür. Bu yasakların ihlali, memuriyetten çıkarmaya kadar varan ağır disiplin cezalarını gerektirir.

• Ticaret ve Kazanç Getirici Faaliyet Yasağı Nedir?

  • Memurlar “Tacir” veya “Esnaf” sayılmalarını gerektirecek faaliyette bulunamazlar. Ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamaz, muayenehane, büro veya ofis açamazlar. Kollektif şirketlere ortak, komandit şirketlere komandite (sınırsız sorumlu) ortak olamazlar.
  • İstisna: Memurlar, şirket yönetimine girmemek kaydıyla Anonim ve Limited Şirketlere hissedar/ortak olabilirler. Kooperatiflerin kurulları ve özel kanunların izin verdiği durumlar da yasak kapsamı dışındadır. Memurun eşi veya çocukları ticari faaliyete başlarsa memur bunu 15 gün içinde kurumuna bildirmek zorundadır.

• Toplu Eylem ve Grev Yasağı Nedir?

  • Memurların kamu hizmetini aksatacak biçimde kasıtlı olarak topluca görevden çekilmeleri, göreve gelmemeleri, iş yavaşlatmaları veya boykot yapmaları kesinlikle yasaktır. Aynı zamanda grev kararı almak, grev yapmak ve propagandasına katılmak da yasaklanmıştır.

• Hediye Alma ve Menfaat Sağlama Yasağı Nedir?

  • Memurların doğrudan veya aracı eliyle, görevlerinden ötürü iş sahiplerinden hediye istemeleri, borç almaları veya menfaat sağlamaları kesinlikle yasaklanmıştır. Memur ayrıca denetimi altındaki bir teşebbüsten de asla çıkar sağlayamaz.

• Siyasi Parti Yasağı Nedir? 

  • Devlet memurlarının herhangi bir siyasi partiye üye olmaları, siyasi ve ideolojik beyanlarda veya eylemlerde bulunmaları yasaktır.

  •  Normal “Çekilme” (İstifa) ile Seçim İstifasının Farkı

    • Normal şartlarda 657 sayılı Kanun’un 92. ve 97. maddelerine göre, kendi isteğiyle usulüne uygun olarak memuriyetten çekilen (istifa eden) bir memurun yeniden memuriyete dönebilmesi için en az 6 ay beklemesi gerekir. Üstelik 6 ay geçse dahi memurun tekrar atanması kesin değildir; kurumda boş kadro bulunması ve idarenin memuru atamayı takdir etmesi (kabul etmesi) şarttır. Ancak sizin de belirttiğiniz üzere, seçimler için istifa eden memurlar bu genel kuraldan istisna tutulmuştur. Seçimi kaybeden veya aday olamayan memurlar 1 aylık yasal süre içinde başvurduklarında idarenin takdir yetkisi ortadan kalkar ve bekleme süresi olmaksızın eski görevlerine (veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve) döndürülmeleri zorunlu hale gelir.

  •  Sözleşmeli Personelin (4/B) Seçim Nedeniyle Ayrılması

    • Mevzuatımızda yalnızca kadrolu memurların değil, sözleşmeli personelin de seçimlere katılım hakkı güvence altına alınmıştır. 657 sayılı Kanun’un ilgili geçici maddelerinde; milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimleri nedenleriyle sözleşmeli statüdeki (4/B) görevlerinden ayrılanların, mevzuattaki yeniden hizmete alınma şartlarını kaybetmemiş olmaları kaydıyla görevlerine veya memur kadrolarına dönebilecekleri açıkça hüküm altına alınmıştır

  • Memur Seçimi Kazanırsa Ne Olur? (Yasama Görevinde Geçen Süreler)

    • Peki memur seçimi kazanırsa ne olur? Eğer memur istifa edip girdiği seçimlerde başarılı olur ve milletvekili veya bakan olarak görev yaparsa, bu süreler memuriyet kıdemi açısından boşa gitmez. 657 sayılı Kanun’un 92. maddesine göre; memurluktan ayrıldıktan sonra yasama görevinde (milletvekilliğinde) veya bakan olarak geçirilen her yıl, memurun müktesebinde bir kademe ilerlemesine ve her iki yıl bir derece yükselmesine esas olacak şekilde değerlendirilir.Özetle; vurguladığınız Yüksek Seçim Kurulu (YSK) sonuçlarının ilanından itibaren başlayan “1 aylık başvuru süresi”, idare hukukunda hak düşürücü bir süredir. Bu süreyi kaçıran memurlar seçim istisnası güvencesini kaybederek 657 sayılı Kanun’un yukarıda bahsedilen normal istifa (çekilme) hükümlerine tabi kalırlar ve idarenin atama yapmama inisiyatifi ile karşı karşıya kalma riski yaşarlar.

• Gizli Bilgileri Açıklama Yasağı Nedir?

  • Memurların yürüttükleri kamu hizmeti ile ilgili gizli bilgileri, görevden ayrılsalar dahi, yetkili makamın izni olmadan açıklamaları yasaktır.

• İkinci Görev Yasağı Nedir?

  • Memurlara, kanunların açıkça izin verdiği istisnai durumlar (bilirkişilik vb.) haricinde, asıl görevleri dışında ikinci bir görev verilemez ve bundan kazanç elde etmeleri yasaktır.

MEMURLARIN ÖDEV VE YASAKLARI NELERDİR?

Haklarınızı doğru şekilde öğrenmek, süreci bilinçli yürütmek ve olası riskleri en aza indirmek adına profesyonel hukuki destek almak her zaman en sağlıklı yaklaşımdır. Genel hukuk alanında danışmanlık ve detaylı bilgi için Avukat Osman Yıldız ile iletişime geçebilir, somut durumunuza uygun değerlendirme ve yönlendirme talep edebilirsiniz. Doğru zamanda alınan doğru hukuki destek, sürecin en güçlü güvencesidir.

The post MEMURLARIN MALİ VE SOSYAL HAKLARI NELERDİR? appeared first on Yıldız Hukuk.