Kamu idaresi ile vatandaş arasındaki hukuki uyuşmazlıklarda en çok karşılaşılan kavramlardan biri “Devlet Memuru” ve “Kamu Görevlisi” tanımlarıdır. Peki, hukuken kimler devlet memurudur ve bu kişilerin çalışma koşullarını belirleyen kurallar bütünü (statü hukuku) neleri kapsar? Bu yazımızda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu çerçevesinde memur kavramını ve statü hukukunun temel prensiplerini inceleyeceğiz. 

Hukuken Devlet Memuru Kimdir? Kimler 657 Kapsamındadır? 

Anayasa m.128 Çerçevesinde Kamu Görevlisi Kavramı 

Memur kavramının hukuki temeli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’na dayanır. Anayasa’nın 128. maddesi, devletin, kamu iktisadi teşebbüslerinin ve diğer kamu tüzel kişilerinin yürütmekle yükümlü oldukları asli ve sürekli görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceğini açıkça hüküm altına almıştır. Anayasa, bu kişilerin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri ile aylık ve ödenekleri gibi özlük işlerinin kanunla düzenlenmesini emreder. 

Asli ve Sürekli Kamu Hizmeti Ölçütü 

Bir kişinin 657 sayılı Kanun kapsamında “memur” sayılabilmesi için yaptığı işin niteliği büyük önem taşır. Kanunun 4. maddesinin (A) bendine göre; mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın, devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler memur sayılır. Ayrıca kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibi işlerde yetkili olanlar da memur statüsündedir. 

Kadro Şartı ve Statü Hukuku Niteliği 

Devlet memurluğu, işçi-işveren ilişkisinden farklı olarak sözleşmeye değil, statü hukukuna tabidir. Yani memur ile idare arasındaki ilişki; önceden kuralları belirlenmiş, nesnel ve kanuni bir ilişkidir. Bir kişinin memur statüsüne girebilmesi için idarenin onu tek taraflı bir “atama” işlemi ile bu statüye dahil etmesi gerekir. Statü hukukunun en önemli göstergelerinden biri de kadro şartıdır. Kanun çok net bir kural koymuştur: Kadrosuz memur çalıştırılamaz. 

657’ye Tabi Olmayan Kamu Görevlileri Kimlerdir?

Kamuda çalışan herkes 657 sayılı Kanun’a tabi değildir. Kanunun 1. maddesi, bazı meslek gruplarını kendi özel kanunlarına tabi tutarak 657 kapsamı dışında bırakmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır: 

• Anayasa Mahkemesi üyeleri ve raportörleri, 

• Hakimler ve savcılar, 

• Danıştay ve Sayıştay meslek mensupları, 

• Üniversite öğretim üye ve yardımcıları, 

• Askeri personel (Subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar vb.), 

• Emniyet Teşkilatı mensupları (Polisler), 

• Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası ve Devlet Tiyatrosu sanatçıları. Bu kişiler de birer kamu görevlisidir ancak özlük hakları ve disiplin süreçleri kendi “özel kanunları” çerçevesinde yürütülür. 

Kamu Görevlisi ile Devlet Memuru Arasındaki Fark Nedir? 

Halk arasında “memur” ve “kamu görevlisi” kelimeleri genellikle aynı anlamda kullanılsa da, hukuken aralarında önemli farklar vardır. 

Geniş ve Dar Anlamda Kamu Görevlisi Ayrımı 

Hukuk doktrininde kamu görevlisi kavramı kapsamına göre farklı şekillerde tanımlanır: 

• En Geniş Anlamda Kamu Görevlisi: İstihdam şekline veya yapılan işin niteliğine bakılmaksızın, kamu hizmetlerinde görev alan herkesi kapsar (Örneğin seçimle gelen bir belediye başkanı veya milletvekili bile bu kapsama girer). 

• Geniş Anlamda Kamu Görevlisi: Kamu hukuku kurallarına göre kurulan idarelerde görevli tüm personeli ifade eder. 

• Dar Anlamda Kamu Görevlisi: Sadece genel idare esaslarına göre istihdam edilen ve “asli ve sürekli” kamu hizmeti gören personeli (memurlar ve diğer kamu görevlileri) kapsar. 

• En Dar Anlamda Kamu Görevlisi: Sadece “Devlet Memuru” unvanını taşıyan kişileri ifade eder. Kısacası; her memur bir kamu görevlisidir, ancak her kamu görevlisi memur değildir. 

Sözleşmeli Personel – İşçi – Memur Farkı Nedir?

Kamu hizmetleri dört farklı istihdam türü ile yürütülür (Memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler). Bunlar arasındaki temel hukuki farklar şunlardır: 

• Memurlar (4/A): Asli ve sürekli işleri yaparlar, memuriyet güvenceleri vardır, kadroları bulunur ve statü hukukuna tabidirler. Kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi haklarına sahiptirler. 

• Sözleşmeli Personel (4/B): Özel bir meslek bilgisine ihtiyaç duyulan, geçici veya belirli projelerde sözleşme ile çalıştırılan kamu görevlileridir. Sözleşmeleri genellikle yıllık yenilenir, derece/kademe yükselmesi gibi memurlara has bazı haklardan faydalanamazlar. 
• İşçiler (4/D): İş Kanunu’na tabidirler. İşçi ile devlet arasındaki ilişki idare hukuku değil, özel hukuk (İş Hukuku) kurallarına dayanır. Memurlar ve sözleşmeli personel gibi “kamu gücü” kullanmazlar ve 657 sayılı Kanun hükümleri onlara uygulanmaz. 

2026 Yılı Güncel Memur ve Sözleşmeli Personel Maaş Katsayıları Nedir?

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 06/01/2026 tarihli genelgesine göre, 1 Ocak 2026 ile 30 Haziran 2026 tarihleri arasında geçerli olacak güncel memur maaş katsayıları şu şekilde belirlenmiştir:

• Aylık Katsayısı: 1,387871
• Memuriyet Taban Aylığı Katsayısı: 22,722793
• Yan Ödeme Katsayısı: 0,440141

Sözleşmeli personeller için ise spesifik bir maaş katsayısı yerine uygulanacak ücret tavanları ve zam oranı açıklanmıştır. Buna göre sözleşmeli personelin mevcut sözleşme ücretleri %18,60 oranında artırılmış olup belirlenen yeni tavan ücretler şöyledir:

• 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca çalıştırılan sözleşmeli personelin ücret tavanı 75.961,59 TL‘ye yükseltilmiştir.
• 657 sayılı Kanun’un 4/B maddesi ve Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar kapsamında istihdam edilen sözleşmeli personelin ücret tavanı ise 67.718,06 TL‘ye yükseltilmiştir.

657 Sayılı Kanun Kapsamında Memur Olmanın Genel Şartları Nelerdir? 

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesi uyarınca, devlet memurluğuna alınacak kişilerde aranacak genel şartlar şunlardır: 

• Türk Vatandaşı Olmak: Devlet memuru olabilmek için adayların Türk vatandaşı olması şarttır. 

• Yaş Şartını Taşımak: Genel kural olarak 18 yaşını tamamlamış olmak gereklidir. Ancak bir meslek veya sanat okulunu bitirenler, en az 15 yaşını doldurmuş olmak ve mahkemeden kazai rüşt (ergin kılınma) kararı almak şartıyla devlet memurluğuna atanabilirler. 

• Öğrenim Şartını Taşımak: Genel olarak en az ortaokulu bitirenler memur olabilir. Ortaokul mezunlarından istekli bulunmadığı takdirde ilkokulu bitirenlerin de memur olarak alınması mümkündür. 

• Kamu Haklarından Mahrum Bulunmamak: Adayların kamu haklarını kullanmaktan kısıtlı veya yasaklı olmaması gerekir. 

• Belirli Suçlardan Mahkûm Olmamak: Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı 1 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına çarptırılmamış olmak gerekir. Ayrıca, affa uğramış olsa dahi devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar ile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık gibi suçlardan mahkûm olmamak zorunludur. 

• Askerlik Durumu: Erkek adaylar için askerlikle ilişiği bulunmamak; askerlik çağına gelmemiş olmak veya askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapmış, erteletmiş ya da yedek sınıfa geçirilmiş olmak gereklidir. 

• Sağlık Şartı: Kanunun 53. maddesinde düzenlenen engelli personel çalıştırma yükümlülüğüne ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, memurun görevini devamlı yapmasına engel olabilecek nitelikte akıl hastalığının bulunmaması şarttır. 

• Güvenlik Soruşturması: İlgili mevzuat kapsamında adaylar hakkında güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırmasının yapılmış olması gerekmektedir. 

Devlet memuru olabilmek için bu genel şartların tamamının bir arada taşınması kümülatif bir zorunluluktur. İlgili şartlardan herhangi birinin eksik olması atamaya engel teşkil ettiği gibi, bu şartlardan herhangi birinin memuriyete giriş sırasında taşınmadığının sonradan anlaşılması veya memuriyet görevindeyken kaybedilmesi durumunda kişinin memurluğu sona erdirilir. 

Engelli Memur Adayları için Sınav ve Kota Şartları Nelerdir?

Engelli Memur Çalıştırma Kotası Yüzde Kaçtır?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 53. maddesine göre; kamu kurum ve kuruluşları, çalıştırdıkları personele ait toplam dolu kadro sayısının %3’ü oranında engelli personel çalıştırmak zorundadır. Bu %3’lük oranın hesaplanmasında kurumların yurtdışı teşkilatlarındaki kadrolar dikkate alınmaz.

Engelli Memur Sınavları (E-KPSS) Nasıl Yapılır?

Engelli adaylar için yapılacak memuriyet sınavları, diğer memur adayları için açılan genel sınavlardan (normal KPSS gibi) ayrı zamanlı olarak merkezi şekilde yapılır. Sınavın en önemli özelliği, fırsat eşitliğini sağlamak adına sınav sorularının adayların engel grupları ve eğitim durumları itibarıyla özel olarak hazırlanması ve sınav alanlarının ulaşılabilirliğinin sağlanmasıdır.

Ayrıca kanun, eğitim durumu ve engel grupları dikkate alınarak sınavın yanı sıra kura usulü ile de yerleştirme yapılmasına imkan tanımaktadır.

Engelli Memur Alım Talepleri ve Süreç Nasıl İşler?

Kamu kurumlarının engelli istihdam sürecindeki yükümlülükleri ve yerleştirme adımları sıkı kurallara bağlanmıştır:

• Talep Bildirimi: Engelli personel açığı bulunan kurum ve kuruluşlar, bir sonraki yıl için alım yapacakları engelli personel taleplerini her yılın Ekim ayının sonuna kadar Devlet Personel Başkanlığına bildirmek zorundadır.
• Yetkili Kurum: Kurumların %3’lük engelli çalıştırma yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin takibi, denetimi ve adayların kadrolara yerleştirilmesi işlemlerinden Devlet Personel Başkanlığı sorumludur.
• Çalışma Koşullarının İyileştirilmesi: Engelli memurların görevlerini sağlıklı bir şekilde yürütebilmeleri için kurumlarınca hangi yardımcı araç ve gereçlerin temin edileceği ile diğer usul ve esaslar ilgili yönetmeliklerle güvence altına alınmıştır.

Bunun yanı sıra memuriyet hayatına başlayan engelli personele, engel durumu, hizmet gerekleri, iklim ve ulaşım şartları göz önünde bulundurularak günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile öğle dinlenme süreleri esnek (farklı) belirlenebilmektedir. Ayrıca engelli memurlara istekleri dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.

Yüz Kızartıcı Suçlar Dışında Hangi Mahkumiyetler Memuriyete Engeldir? 

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesine göre, yüz kızartıcı suçlar (zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık vb.) ve malvarlığına yönelik belirli suçlar dışında memuriyete engel teşkil eden diğer mahkûmiyet durumları şunlardır: 

• Kasten İşlenen Suçlardan 1 Yıl veya Daha Fazla Hapis Cezası Almak: Kasten işlenen herhangi bir suçtan dolayı 1 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına çarptırılmış olmak devlet memuru olmaya engeldir. Taksirle (kasıtsız, örneğin trafik kazası gibi) işlenen suçlardan alınan mahkûmiyetler ise devlet memuru olmaya engel teşkil etmemektedir. 

• Devletin Güvenliğine Karşı Suçlardan Mahkûm Olmak: Devletin güvenliğine karşı suç işleyenler, affa uğramış olsalar bile memuriyete kabul edilmezler. 

• Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlardan Mahkûm Olmak: Bu kapsamdaki suçlardan hüküm giyenler de tıpkı devletin güvenliğine karşı suçlarda olduğu gibi, affa uğramış olsalar dahi memur olamazlar. 

Kanundaki düzenlemeye göre, kasten işlenen bir suçtan 1 yıl ve üzeri hapis cezası alanların durumu için Türk Ceza Kanununun 53. maddesinde belirtilen hak yoksunluğu sürelerinin geçmiş olması bu engeli ortadan kaldırmaz. Yani kişi cezasını çekmiş veya hak yoksunluğu süreleri dolmuş olsa dahi belirtilen bu mahkumiyetler memuriyete girişte kalıcı bir engel oluşturur. 

1 Yıl Hapis Cezası Erteleme veya Af ile Memuriyete Engel mi? 

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesine göre; kasten işlenen bir suçtan dolayı 1 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası almak genel kural olarak devlet memurluğuna engeldir,. Bu cezanın ertelenmesi veya kişinin affa uğraması durumunda memuriyete etki edip etmeyeceği, cezanın niteliğine ve alınan kararın türüne göre değişiklik gösterir: 

1. Erteleme (Cezanın Ertelenmesi) DurumuBir hapis cezasının ertelenmesi, o cezanın adli sicildeki mahkûmiyet niteliğini kural olarak ortadan kaldırmaz. 657 sayılı Kanun’un 143. maddesinde, ancak“memurluğa engel olmayacak bir ceza ile hükümlü olup cezası ertelenenlerin” görevlerine iade edilebileceği belirtilmiştir,. Buradan çıkan hukuki sonuca göre; alınan hapis cezası memuriyete engel olan bir ceza ise (kasten işlenen suçtan 1 yıl ve üzeri hapis veya yüz kızartıcı suç), cezanın ertelenmiş olması bu engeli ortadan kaldırmaz. 
2. HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) FarkıUygulamada adaylar tarafından en çok karıştırılan durum “erteleme” ile “HAGB” kararıdır. Eğer mahkeme 1 yıllık hapis cezası hakkında erteleme değil deHAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) kararı verdiyse; HAGB teknik olarak hukuken bir mahkûmiyet sayılmadığı için memuriyete doğrudan engel teşkil etmez. Ancak HAGB kararları güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması aşamasında idare tarafından bir “risk” olarak değerlendirilebilmekte ve haksız elemelere neden olabilmektedir (bu durumda idari yargı yoluyla hakkın aranması gerekir). 
3. Af (Affa Uğrama) DurumuAlınan cezanın veya işlenen suçun affa uğraması halindeki memuriyet durumu, suçun türüne göre kesin kurallara bağlanmıştır:

• Katalog Suçlar (Yüz Kızartıcı Suçlar vb.): Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene karşı suçlar ile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma veya kaçakçılık gibi suçlardan dolayı alınan cezalar affa uğramış olsa bile memuriyete mutlak bir engel teşkil eder,,. Bu suçları işleyenler af çıksa dahi hiçbir zaman devlet memuru olamazlar. 

• Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinde belirtilen hak yoksunluğu süreleri geçmiş olsa bile, belirtilen nitelikteki cezaları almış kişilerin memuriyet ehliyeti kalıcı olarak ortadan kalkar,. 

Özetle; 1 yıl veya daha fazla süreli hapis cezası gerektiren kasten işlenmiş bir suça ilişkin mahkûmiyet kararı (eğer HAGB değilse) sırf ertelendiği için memuriyete engel olmaktan çıkmaz; söz konusu suç kanunda sayılan katalog suçlardan biri ise kişi affa uğrasa dahi memuriyete girmesi yasal olarak mümkün değildir. 

Taksirli Suçlardan Alınan Cezalar Memuriyetten Çıkarılma Sebebi midir? 

Hayır, taksirli suçlardan alınan cezalar kural olarak devlet memurluğuna engel teşkil etmez ve memuriyetten çıkarılma sebebi sayılmaz. 

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun memurluğa alınma genel şartlarını düzenleyen 48. maddesinde, mahkûmiyet yönünden aranan şartlar açıkça belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bir cezanın memuriyete engel teşkil edebilmesi için “kasten işlenen bir suçtan dolayı” 1 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına çarptırılmış olmak gerekir. 

Kanun koyucu bu düzenlemede açıkça “kasten” (bilerek ve isteyerek) işlenen suçları hedef almış; trafik kazası gibi kasıt olmaksızın, dikkatsizlik veya ihmal sonucu (taksirle) işlenen suçlardan alınan mahkûmiyetleri memuriyete engel haller dışında bırakmıştır. 

Memuriyetten çıkarılma (görevine son verilme) işlemi, memuriyete giriş şartlarının sonradan kaybedilmesi (Kanunun 98/b maddesi) esasına dayandığından; taksirli suçlardan alınan cezalar memuriyete girişe engel olmadığı gibi, mevcut bir memurun görevine son verilmesine de neden olmaz. 

Ancak burada dikkat edilmesi gereken ufak bir detay, kişinin görev yaptığı veya yapacağı kurumun kendi özel kanunlarında veya mevzuatında, taksirli suçlara ilişkin özel bir engel şartı öngörmemiş olmasıdır. Kurumların özel şartlarında açıkça bir engel belirtilmediği sürece taksirli suçlar memuriyeti etkilememektedir. 

Memuriyet Şartlarını Kaybedenlerin Görevine Son Verilir Mi? 

Evet, memuriyet şartlarını kaybedenlerin görevine son verilir. 

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Memurluğun Sona Ermesi” başlıklı 98. maddesinin (b) bendine göre; devlet memurlarının memurluğa alınma şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya memurlukları sırasında bu şartlardan herhangi birini kaybetmesi hâlinde memurlukları sona erer. 

Hukuken “nitelik kaybı” veya “koşullarda eksiklik” olarak da adlandırılan bu duruma göre; memuriyete girerken aranan genel veya kurumların belirlediği özel şartlardan herhangi birinin memuriyet görevi sürerken yitirilmesi, kişinin memur statüsünden çıkarılmasını gerektirir. 

Örneğin; memurun görevine devam ederken Türk Ceza Kanunu kapsamında kasten işlenen bir suçtan dolayı 1 yıl veya daha fazla hapis cezası alması, yüz kızartıcı (zimmet, irtikâp, rüşvet vb.) bir suçtan mahkûm olması, kamu haklarından yasaklanması veya görevini devamlı yapmasına engel olabilecek nitelikte bir akıl hastalığına yakalanması gibi durumlarda, memuriyet şartları kaybedilmiş olacağından kişinin memurluğu idare tarafından sona erdirilir. 

Memuriyet Şartlarını Kaybeden Bir Kişi için Yargı Yolu Açık Mıdır? 

Evet, memuriyet şartlarını kaybeden veya bu şartları en başından taşımadığı sonradan anlaşılan bir kişi için yargı yolu açıktır. 

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Müracaat, şikayet ve dava açma” başlıklı 21. maddesi uyarınca devlet memurları, kurumları tarafından kendilerine uygulanan idari eylem ve işlemlerden dolayı yargı yoluna başvurma ve dava açma hakkına sahiptir. 

İdare, memuriyet şartlarından birinin kaybedilmesi veya başlangıçta taşınmadığının anlaşılması üzerine kişinin memuriyetine son verebilir; ancak müktesep (kazanılmış) haklar ve hukuki güvenlik ilkesi çerçevesinde idarenin bu son verme (geri alma) işlemlerine karşı idari yargı yolu her zaman açıktır. 

Bu kapsamda, görevine haksız yere son verildiğini düşünen bir kişi haklarını aramak için şu hukuki adımları izleyebilir: 

• İptal Davası Açma: İdarenin tesis ettiği memuriyete son verme işleminin iptali için idare mahkemelerinde dava açılabilir. 

• Dava Açma Süresi: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca, memuriyete son verme kararının kişiye tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde iptal davası açılması gerekmektedir. Bu süre hak düşürücü bir süredir; sürenin geçirilmesi durumunda dava hakkı kaybedilir. 

• Yürütmenin Durdurulması: İşlemin uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğacaksa, mahkemeden işlemin “yürütmesinin durdurulması” da talep edilebilir. 

Mülakat Puanı Nedeniyle Elenen Adaylar için Hangi Yargısal Yollar Mevcut? 

Mülakat (sözlü sınav) puanı düşük verildiği için elenen memur adayları, bu işleme karşı idari yargı yoluna başvurarak haklarını arayabilirler. Mülakat aşaması, idarenin sınırsız bir takdir yetkisine sahip olduğu bir alan değildir ve hukuk devleti ilkesi gereğince yargısal denetime tabidir. 

Elenen adayların izleyebileceği yargısal yollar ve mülakatın iptalini sağlayabilecek hukuki gerekçeler şunlardır: 

1. Başvuru ve Dava Süreci: Adaylar, mülakat sonuçlarının ilan edilmesinin ardından öncelikle ilgili idareye itiraz edebilir veya doğrudanİdare Mahkemesinde iptal davası açabilirler. İdari işlemin iptali için dava açma süresi, mülakat sonucunun (veya itirazın reddi kararının) kişiye tebliğ edildiği tarihten itibaren genel kural olarak 60 gündür. 
2. Mülakat İptal Davalarında Mahkemelerin (Danıştay) Dikkate Aldığı Kriterler: Danıştay kararları ışığında, bir mülakatın hukuka aykırı sayılarak iptal edilmesine neden olan başlıca eksiklikler ve ihlaller şunlardır:

• Puanların Gerekçelendirilmemesi: Komisyon üyeleri tarafından adaya verilen notların (özellikle düşük puanların) nesnel ve somut gerekçelere dayandırılmadan takdir edilmesi mahkemelerce iptal sebebi sayılmaktadır. 

• Soru ve Cevapların Tutanak Altına Alınmaması: Mülakatta sorulacak soruların önceden hazırlanmaması, adaya yöneltilen soruların ve adayın verdiği cevapların bir tutanağa bağlanmaması, yargısal denetimi imkansız kıldığı için hukuka aykırı bulunmaktadır. 

• Sesli ve Görüntülü Kayıt Eksikliği: Mülakat sırasında verilen cevapların teknolojik imkanlardan (ses ve görüntü kaydı) faydalanılarak kayıt altına alınmaması, yargısal denetimin tüm unsurlarıyla yapılmasını engellediği gerekçesiyle usuli bir eksiklik olarak değerlendirilip davaların kazanılmasını sağlayabilmektedir. 

• Objektif Değerlendirme Yapılmaması: Sözlü sınavın, adayın yazılı sınav puanını tamamlayıcı nitelikte olması gerekirken göreve getirmede “tek belirleyici husus” olarak kullanılması ve liyakat ilkelerine aykırı değerlendirme yapılması işlemi sakatlamaktadır. 

• Sınav Komisyonunun Usulsüz Oluşturulması: Mülakatı yapan sınav komisyonunun, ilgili yönetmeliklerde aranan şartlara (örneğin komisyon üyelerinin gerekli kıdem süresine sahip olmaması gibi) aykırı oluşturulması da doğrudan iptal sebebidir. 

İptal Davasını Kazanmanın Sonucu Nedir? 

Mahkeme tarafından mülakat işlemine yönelik “iptal kararı” verilmesi, adayın mülakatı doğrudan kazandığı veya işe yerleştiği anlamına gelmez. Bu karar, yapılan mülakatın usul ve esas yönünden hukuka aykırı olduğunu tesciller. Karar sonrasında idare, yargı kararının gerekçelerine uyarak adayı yeniden usulüne uygun bir sözlü sınava (mülakata) tabi tutmakla yükümlüdür. 

18 Yaşından Küçükler Hangi Şartlarla Memur Olabilir? 

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre devlet memuru olabilmek için genel kural 18 yaşını tamamlamış olmaktır. Ancak, 18 yaşından küçüklerin memur olabilmesi için kanunda istisnai bir düzenleme yapılmıştır. 

18 yaşından küçüklerin memur olabilmesi için aşağıdaki 3 şartı bir arada taşıması gerekmektedir: 

1. Bir meslek veya sanat okulunu bitirmiş olmak: Adayın düz lise veya dengi bir okuldan değil, spesifik olarak bir meslek veya sanat okulundan mezun olması şarttır. 

1. En az 15 yaşını doldurmuş olmak: Adayın 18 yaşından küçük olsa dahi, en az 15 yaşını tamamlamış olması gerekmektedir. 

1. Kazai Rüşt (Ergin Kılınma) Kararı Almak: Adayın kendi isteği ve velisinin rızasıyla Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre mahkemeye başvurarak “kazai rüşt” (mahkeme kararıyla ergin kılınma) kararı almış olması zorunludur. 

Bu üç şartı bir arada sağlayan kişiler, 18 yaşını tamamlamamış olsalar dahi istisnai olarak devlet memurluğuna atanabilirler. 

15 Yaşındaki Bir Meslek Lisesi Mezunu Nasıl Memur Olur? 

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 40. maddesine göre, devlet memuru olabilmek için aranan genel kural 18 yaşını tamamlamış olmaktır. Ancak kanun, meslek veya sanat okulu mezunları için bu kurala bir istisna getirmiştir 

15 yaşındaki meslek lisesi mezunu kişi, kanunun aradığı “bir meslek veya sanat okulunu bitirmiş olmak” ve “en az 15 yaşını doldurmuş olmak” şartlarını hâlihazırda sağlamaktadır. Bu kişinin memur statüsüne girebilmesi için önündeki yaş engelini aşmasını sağlayacak tek bir hukuki adım kalmıştır: 

Kazai Rüşt (Ergin Kılınma) Kararı Almak: Bu kişinin kendi isteği ve velisinin (anne-baba) rızası ile mahkemeye başvurarak, Türk Medeni Kanunu’nun 12. maddesi uyarınca mahkemeden “kazai rüşt” (ergin kılınma) kararı alması zorunludur. 

Mahkemeden bu kararı alarak hukuken ergin sayılan kişi, yaş şartı bakımından memuriyete girmeye hak kazanır. 

Elbette bu durum sadece yaş şartının aşılmasını sağlar. Kişinin memur olarak atanabilmesi için; Türk vatandaşı olmak, memuriyete engel bir mahkûmiyeti bulunmamak, kamu haklarından yasaklı olmamak gibi kanunun 48. maddesindeki diğer genel şartları taşıması ve atanacağı kadro için açılan Devlet memurluğu sınavlarına (KPSS vb.) girip sınavı kazanması da gerekmektedir.

Güvenlik Soruşturması Olumsuz Çıkan Adaylar Ne Yapabilir?

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun olumsuz gelmesi nedeniyle memuriyete ataması yapılmayan adayların başvurabileceği temel yol idari yargıda dava açmaktır.

Adayların izleyebileceği yasal adımlar ve dikkat etmesi gereken önemli hususlar şunlardır:

• İptal Davası Açılması: Güvenlik soruşturması olumsuz çıktığı için atama işleminin durdurulması veya reddedilmesi durumunda, adayın yasal haklarını aramasının tek yolu idare mahkemelerinde idari işlemin iptali davası açmasıdır.
• 60 Günlük Dava Açma Süresi: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca, olumsuz kararın adaya tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde iptal davası açılması zorunludur. Bu süre hak düşürücü bir süre olup; eğer 60 günlük dava açma süresi kaçırılırsa, kişi haklı dahi olsa dava reddedileceği için tüm emekler boşa gidebilir.
• Yürütmenin Durdurulması Talebi: İdarenin haksız bir işlem yapması durumunda, adayın kadrosunun bir başkasıyla doldurulmasını engellemek ve telafisi güç zararların önüne geçmek adına davada “yürütmenin durdurulması” talep edilebilir.
• Mahkemelerin İnceleme Kriterleri: İdarenin güvenlik gerekçesiyle yaptığı reddetme işlemleri sınırsız bir takdir yetkisine dayanmaz ve her zaman hukuki bir temele dayanmak zorundadır. Dava sürecinde mahkeme, idarenin ret gerekçelerini inceler. Örneğin; soyut bir şekilde “güvenlik soruşturması olumsuz” denilerek elenen bir adayın dosyasında, somut bir suç kaydı veya terör iltisakı (bağlantısı) bulunmadığı saptandığında mahkeme iptal kararı vererek atamanın yapılmasına hükmedebilmektedir.
• Profesyonel Hukuki Destek: Sürelerin çok kısa ve kesin olduğu bu idari süreçte, idarenin sübjektif değerlendirmelerine karşı en güçlü kalkan hukuktur. Herhangi bir usuli hata yapmamak ve hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir idari dava avukatından profesyonel destek alınması tavsiye edilmektedir.

Güvenlik Soruşturması Olumsuz Gelince Dava Açma Süresi Ne Zaman Başlar?

Güvenlik soruşturması sonucunun olumsuz gelmesi nedeniyle atamanın yapılmaması veya iptal edilmesi işlemine karşı açılacak idari davanın (iptal davası) süresi, olumsuz kararın size resmen tebliğ edildiği (yazılı olarak bildirildiği) tarihten itibaren başlar.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca, bu kararın size tebliğ edildiği günü izleyen günden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açmanız gerekmektedir.

Bu 60 günlük süre hukuken “hak düşürücü süre” niteliğindedir. Yani, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açılmazsa, kişi ne kadar haklı olursa olsun süre aşımı nedeniyle dava doğrudan reddedilir ve hak kaybı yaşanır. Bu nedenle tebligatı aldığınız tarih, hukuki sürecin başlatılması açısından son derece kritiktir.

Sözleşmeli Personel Memur Kadrosuna Nasıl Geçer? 

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4/B maddesi kapsamında istihdam edilen sözleşmeli personelin memur kadrosuna (4/A) geçişi, kanunda belirlenen belirli şartlara ve sürelere tabidir. 

Sözleşmeli personelin memur kadrosuna geçiş sürecindeki temel kurallar ve adımlar şunlardır: 

• 3 Yıllık Çalışma Şartı: Sözleşmeli personelin memur kadrosuna atanabilmesi için aynı kurumda 3 yıllık çalışma süresini tamamlaması gerekmektedir. 

• 30 Gün İçinde Talep: 3 yıllık çalışma süresini dolduran personelin, bu sürenin bitiminden itibaren 30 gün içinde yazılı olarak talepte bulunması şarttır. 

• Aynı Unvanla Bulunduğu Yere Atanma: Gerekli süreyi doldurup talepte bulunan personel, bulundukları yerde görev yaptığı pozisyon unvanıyla aynı unvanlı memur kadrolarına atanır. Eğer bulundukları pozisyon ile aynı unvanlı memur kadrosu yoksa, atanacakları kadrolar Cumhurbaşkanınca belirlenir. 

Kadroya Geçiş Sonrası Uygulanan Kurallar: 

• Yer Değiştirme (Tayin) Yasağı: Memur kadrosuna atanan personel, can güvenliği ve sağlık sebepleri hariç olmak üzere 3 yıl süreyle başka bir yere atanamaz. 

• Bulunulan Yerde 1 Yıl Çalışma Zorunluluğu: Memur kadrosuna atananlar, atandıkları aynı yerde en az 1 yıl daha görev yapmak zorundadırlar. 

• Mali Haklar ve Derece/Kademe: Kadroya geçen personelin sözleşmeli pozisyonlarda geçirdikleri hizmet süreleri, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceleri aşmamak kaydıyla, kazanılmış hak aylık derece ve kademelerinin tespitinde değerlendirilir. Kişi, atandığı kadronun mali ve sosyal haklarına göreve başladığı tarihi takip eden aybaşından itibaren hak kazanır. 

• İş Sonu Tazminatı Ödenmemesi: Bu kapsamda memur kadrolarına atanan kişilere iş sonu tazminatı ödenmez. Ancak personelin iş sonu tazminatına esas olan toplam hizmet süreleri (önceden ödenmiş süreler hariç), ileride emekli olduklarında ödenecek emekli ikramiyesinin hesabında dikkate alınır. 

Bu yazımızda kamu personeli rejiminin temeli olan memur ve statü hukuku kavramlarını inceledik. İlerleyen yazılarımızda memurların hakları, yükümlülükleri ve memur disiplin hukuku gibi konuları detaylandırmaya devam edeceğiz. 

• 

  Haklarınızı doğru şekilde öğrenmek, süreci bilinçli yürütmek ve olası riskleri en aza indirmek adına profesyonel hukuki destek almak her zaman en sağlıklı yaklaşımdır.

  Genel hukuk alanında danışmanlık ve detaylı bilgi için Avukat Osman Yıldız ile iletişime geçebilir, somut durumunuza uygun değerlendirme ve yönlendirme talep edebilirsiniz. Doğru zamanda alınan doğru hukuki destek, sürecin en güçlü güvencesidir.

The post HUKUKEN DEVLET MEMURU KİMDİR? appeared first on Yıldız Hukuk.